کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: مرجان سعیدی نژاد 
تأمین علوفه کافی و باکیفیت یکی از نیازهای مهم صنعت دامپروری است. با توجه به محدودیت منابع آب، خشکسالی و شرایط خشک و نیمهخشک بسیاری از مناطق ایران، انتخاب گیاهان علوفهای سازگار با این شرایط اهمیت زیادی دارد. منطقه سیستان نیز به دلیل بارندگی کم و نوسان زیاد آن، با محدودیتهای جدی در تولید محصولات کشاورزی روبهرو است.
کشت چغندر علوفه ای میتواند یکی از گزینههای مناسب برای تولید علوفه در چنین شرایطی باشد. این گیاه علاوه بر تولید ریشه ذخیرهای، قابلیت استفاده از برگ و کل بوته را نیز دارد و میتوان محصول آن را بهصورت تازه یا سیلوشده مصرف کرد.
موفقیت در کشت این محصول به عواملی مانند انتخاب زمین و رقم مناسب، آمادهسازی صحیح بستر، زمان و عمق مناسب کاشت، تراکم مطلوب، تغذیه، آبیاری، کنترل علفهای هرز و آفات و برداشت در زمان مناسب وابسته است.
چغندر علوفه ای چیست؟
چغندر علوفهای از گیاهان علوفهای ریشهای است که بخش عمده عملکرد آن به ریشه ذخیرهای اختصاص دارد. ریشه این گیاه در شکلها و رنگهای مختلفی مانند کروی، دوکی، استوانهای و کرویمسطح دیده میشود.
یکی از مزایای مهم آن، امکان استفاده از بخشهای مختلف گیاه برای تغذیه دام است. ریشه، برگ و حتی کل بوته میتوانند پس از برداشت مورد استفاده قرار گیرند و محصول قابلیت سیلو شدن نیز دارد.
مزایای کشت چغندر علوفه ای
کشت چغندر علوفه ای بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک میتواند مزایایی داشته باشد:
- تولید مقدار قابل توجهی ریشه و زیستتوده
- قابلیت استفاده در تغذیه دام
- امکان کشت پاییزه
- تحمل نسبی به شوری و خشکی پس از استقرار
- امکان مصرف بهصورت تازه یا سیلوشده
- قابلیت استفاده از برگ و کل بوته
- امکان قرار گرفتن در برنامه تناوب زراعی
در منطقه سیستان، این ویژگیها باعث شده چغندر علوفهای بهعنوان یکی از گزینههای تولید علوفه مورد توجه قرار گیرد.
انتخاب زمین مناسب برای کشت چغندر علوفه ای
انتخاب زمین یکی از نخستین عوامل مؤثر بر موفقیت کشت است.
زمین باید از زهکشی مناسبی برخوردار باشد و خاک آن برای رشد و توسعه ریشه محدودیت جدی ایجاد نکند. نوع خاک همچنین باید با رقم انتخابی هماهنگ باشد؛ زیرا ارقام مختلف چغندر علوفهای از نظر شکل و عمق ریشه با یکدیگر تفاوت دارند.
برای مثال، برخی ارقام دوکیشکل به خاک عمیق و مناسب برای توسعه ریشه نیاز دارند، در حالی که برخی ارقام کروی زردرنگ برای خاکهای شنی یا سنگریزهدار مناسبتر هستند.
آمادهسازی زمین برای کشت
پیش از کاشت باید بستر مناسبی برای جوانهزنی و استقرار گیاه ایجاد شود.
مهمترین اقدامات عبارتاند از:
- تسطیح مناسب زمین
- انجام شخم و خاکورزی متناسب با شرایط خاک
- خرد کردن کلوخهها
- ایجاد بستر یکنواخت
- کنترل علفهای هرز پیش از کاشت
- تأمین رطوبت مناسب خاک
بستر کاشت نباید بیش از حد متراکم یا بیش از حد پودر شده باشد. هدف، ایجاد شرایطی است که بذر بتواند بهصورت یکنواخت سبز شود و ریشه نیز فضای کافی برای توسعه داشته باشد.
عمق مناسب کاشت چغندر علوفه ای
عمق کاشت یکی از عوامل مهم در استقرار یکنواخت مزرعه است.
در کشت چغندر علوفهای، عمق حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر مناسب گزارش شده است. در خاکهای سنگین بهتر است عمق کاشت کمتر باشد تا سبز شدن بذر با مشکل مواجه نشود.
کاشت بیش از حد عمیق میتواند موجب کاهش درصد سبز شدن و تأخیر در استقرار گیاه شود.
بهترین زمان برای کشت چغندر علوفه ای
در منطقه سیستان، چغندر علوفهای بهصورت پاییزه کشت میشود.
زمان مناسب کشت، شرایط دمایی منطقه و وضعیت رطوبت خاک باید همزمان مورد توجه قرار گیرد. در دستورالعمل منطقه سیستان، ۱۵ مهرماه بهعنوان زمان مناسب و کشت تا حدود ۱۵ آبان نیز قابل انجام عنوان شده است.
کشت در زمان مناسب، فرصت کافی برای توسعه ریشه و افزایش عملکرد را فراهم میکند.
میزان بذر و تراکم کشت
مقدار بذر مورد نیاز به نوع بذر، روش کاشت، کیفیت بذر و شرایط مزرعه بستگی دارد.
برای کشت ردیفی، در شرایط مناسب بستر:
- بذر مونوژرم: حدود ۲ تا ۳ یونیت در هکتار(یکصد هزار بذر در هکتار)
- بذر مولتیژرم: حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم در هکتار
توصیه شده است.
در کشت ردیفی منطقه سیستان، فاصله حدود ۵۰ سانتیمتر بین ردیفها و ۲۰ سانتیمتر روی ردیف و تراکم حدود ۱۰۰ هزار بوته در هکتار پیشنهاد شده است.
انتخاب رقم مناسب
انتخاب رقم مناسب باید بر اساس شرایط اقلیمی، نوع خاک، هدف تولید و عملکرد مورد انتظار انجام شود.
در منطقه سیستان، ارقام جامون، آلیانکا و رقم داخلی کارا از نظر رشد و عملکرد ریشه ذخیرهای عملکرد مناسبی نشان دادهاند.
رقم جامون دارای ریشهای نسبتاً بلند و استقرار مناسب در خاک است و مقاومت مناسبی به برخی بیماریها دارد. آلیانکا ریشههای سنگینتری دارد و در شرایط زمستان ملایم سیستان سازگاری مناسبی نشان داده است. رقم کارا نیز عملکرد قابل قبولی داشته است.
هنگام خرید بذر، علاوه بر انتخاب رقم، باید به سلامت بذر، قدرت جوانهزنی، مقاومت به آفات و بیماریها و اعتبار تولیدکننده نیز توجه شود.
روش کشت چغندر علوفه ای
چغندر علوفهای را میتوان به دو روش پشتهای و خطی کشت کرد.
در کشت مکانیزه، فاصله ردیفها باید با تجهیزات کاشت و برداشت هماهنگ باشد. انتخاب فاصله نامناسب میتواند عملیات برداشت مکانیکی را دشوار کند.
کشت ردیفی همچنین امکان مدیریت بهتر تراکم و انجام عملیات داشت را فراهم میکند.
تغذیه و کوددهی چغندر علوفه ای
تأمین متعادل عناصر غذایی برای دستیابی به عملکرد مناسب ضروری است. با این حال، مقدار کود مورد نیاز هر مزرعه باید بر اساس آزمون خاک، وضعیت تغذیهای زمین و محصول قبلی تعیین شود.
در دستورالعمل کشت منطقه سیستان، تأمین فسفر و پتاسیم همزمان با کاشت و مصرف نیتروژن بهصورت سرک پس از تنک و وجین توصیه شده است.
در زمینهای فقیر از نظر ماده آلی نیز استفاده از کود دامی پیش از کاشت میتواند در بهبود شرایط خاک مؤثر باشد.
نکته مهم
مقادیر کود را نباید بدون بررسی شرایط خاک به تمام مزارع تعمیم داد. آزمون خاک، مبنای مناسبتری برای تنظیم برنامه کوددهی است.
تناوب زراعی
چغندر علوفهای نباید بدون توجه به تناوب زراعی بهصورت مداوم در یک زمین کشت شود.
قرار دادن این گیاه در یک تناوب مناسب میتواند به مدیریت بهتر منابع غذایی خاک و کاهش مشکلات ناشی از برخی آفات و بیماریهای خاکزاد کمک کند.
در دستورالعمل منطقه، فاصله بین دو کشت چغندر حدود ۴ تا ۵ سال عنوان شده است و در زمینهای آلوده به نماتد، فاصله بیشتری توصیه میشود.
آبیاری چغندر علوفه ای
آبیاری مناسب، بهخصوص در مرحله جوانهزنی و استقرار، اهمیت زیادی دارد.
چغندر علوفهای پس از استقرار تحمل نسبتاً مناسبی به شرایط کمآبی و شوری دارد؛ اما در مرحله جوانهزنی نسبت به شوری حساستر است.
میزان آب مورد نیاز به عوامل مختلفی مانند:
- نوع خاک
- شرایط آبوهوایی
- روش آبیاری
- زمان کاشت
- رقم
وابسته است.
بنابراین برنامه آبیاری باید بر اساس شرایط واقعی مزرعه تنظیم شود و از آبیاری بیش از نیاز نیز اجتناب شود.
کنترل علفهای هرز
در مراحل اولیه رشد، علفهای هرز میتوانند با چغندر علوفهای برای آب، نور و عناصر غذایی رقابت کنند.
به همین دلیل کنترل علفهای هرز باید از پیش از کاشت آغاز شود و در مراحل اولیه رشد ادامه پیدا کند.
استفاده از بستر مناسب، وجین، کنترل مکانیکی و در صورت نیاز استفاده از علفکشهای مجاز و ثبتشده از روشهای قابل استفاده هستند.
آفات مهم چغندر علوفه ای
از آفات مهم مورد اشاره در دستورالعمل منطقه سیستان میتوان به آگروتیس یا طوقهبُر و برگخوارهای کارادرینا اشاره کرد.
پایش مزرعه، بهخصوص پس از استقرار گیاه، برای شناسایی زودهنگام آفت اهمیت دارد. کنترل آفات نیز باید بر اساس شدت آلودگی و شرایط مزرعه انجام شود.
زمان برداشت چغندر علوفه ای
انتخاب زمان مناسب برداشت تأثیر مستقیمی بر کیفیت و عملکرد محصول دارد.
یکی از نشانههای رسیدگی، خشک شدن برگهای پایینی و شروع زرد شدن و افتادگی برگها است.
در منطقه سیستان، برداشت معمولاً در نیمه اول اردیبهشت انجام میشود.
حدود یک هفته پیش از برداشت نیز میتوان آبیاری را متوقف کرد تا شرایط برای برداشت مناسبتر شود.
عملکرد چغندر علوفه ای
عملکرد چغندر علوفهای به عوامل مختلفی وابسته است و نمیتوان یک میزان ثابت را برای تمام مزارع تعیین کرد.
رقم، تاریخ کاشت، تراکم بوته، تغذیه، آبیاری، شرایط خاک و مدیریت مزرعه همگی در میزان عملکرد نهایی نقش دارند.
بنابراین برای افزایش عملکرد، باید مجموعهای از عوامل مدیریتی بهصورت هماهنگ اجرا شوند.
برداشت و مصرف چغندر علوفه ای
برداشت در مزارع کوچک میتواند بهصورت دستی انجام شود و در مزارع وسیعتر امکان استفاده از روشهای مکانیزه یا نیمهمکانیزه وجود دارد.
ریشه، برگ و کل بوته قابلیت استفاده در تغذیه دام را دارند و محصول را میتوان بهصورت تازه یا سیلوشده مصرف کرد.
سیلو کردن چغندر علوفه ای
یکی از مزیتهای مهم این گیاه، امکان سیلو کردن ریشه، برگ و کل بوته است.
برای تهیه سیلاژ مناسب باید به میزان رطوبت محصول توجه شود. در صورت بالا بودن رطوبت، استفاده از مواد خشککننده مانند کاه خردشده میتواند به تنظیم رطوبت کمک کند.
پس از خرد کردن محصول، باید هوای موجود در توده تا حد امکان خارج و سیلو بهخوبی فشرده و مسدود شود.
در دستورالعمل مورد بررسی، حدود ۲۵ درصد ماده خشک بهعنوان هدف برای تهیه سیلاژ مطرح شده و حدود ۷۵ روز برای تکمیل فرایند سیلو شدن در نظر گرفته شده است.
جمعبندی
کشت چغندر علوفه ای میتواند در مناطق خشک و نیمهخشک، بهویژه مناطقی مانند سیستان، گزینهای مناسب برای تولید علوفه باشد.
با این حال، دستیابی به عملکرد مطلوب تنها به انتخاب رقم وابسته نیست. انتخاب زمین مناسب، آمادهسازی صحیح بستر، زمان و عمق مناسب کاشت، تراکم مطلوب، تغذیه متعادل، مدیریت آبیاری، کنترل علفهای هرز و آفات و برداشت در زمان مناسب همگی در موفقیت مزرعه نقش دارند.
همچنین قابلیت مصرف تازه و امکان سیلو کردن ریشه، برگ و کل بوته، انعطاف بیشتری برای استفاده از این محصول در برنامه تغذیه دام ایجاد میکند.
اگر هدف از کشت چغندر علوفهای، تولید علوفه با عملکرد و کیفیت مناسب است، مدیریت صحیح مزرعه از مرحله انتخاب بذر شروع میشود و تا برداشت و نگهداری محصول ادامه دارد.
سوالات متداول درباره کشت چغندر علوفه ای
بهترین زمان برای کشت چغندر علوفه ای چه زمانی است؟
در منطقه سیستان، کشت چغندر علوفهای بهصورت پاییزه انجام میشود. در دستورالعمل منطقه، حدود ۱۵ مهر زمان مناسب کشت عنوان شده و در صورت تأخیر، کشت تا حدود ۱۵ آبان نیز امکانپذیر است.
عمق مناسب کاشت چغندر علوفه ای چقدر است؟
عمق مناسب کاشت حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر است. در خاکهای سنگین بهتر است بذر در عمق کمتری قرار گیرد تا سبز شدن و استقرار گیاه با مشکل مواجه نشود.
میزان بذر مورد نیاز برای کشت چغندر علوفه ای چقدر است؟
میزان بذر به نوع بذر و شرایط کشت بستگی دارد. در شرایط مناسب، برای بذر مونوژرم حدود ۲ تا ۳ یونیت در هکتار(یکصد هزار بذر در هکتار) و برای بذر مولتیژرم حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم در هکتار گزارش شده است.
فاصله مناسب کاشت چغندر علوفه ای چقدر است؟
در کشت ردیفی منطقه سیستان، فاصله حدود ۵۰ سانتیمتر بین ردیفها و ۲۰ سانتیمتر روی ردیف و تراکم حدود ۱۰۰ هزار بوته در هکتار پیشنهاد شده است.
چه ارقامی برای کشت چغندر علوفه ای در سیستان مناسب هستند؟
بر اساس دستورالعمل مورد بررسی، ارقام جامون، آلیانکا و کارا از رشد و عملکرد مناسبی در منطقه سیستان برخوردار بودهاند.
چغندر علوفه ای به چه نوع خاکی نیاز دارد؟
انتخاب خاک باید با رقم مورد استفاده هماهنگ باشد. برخی ارقام به خاک عمیق برای توسعه ریشه نیاز دارند و برخی ارقام برای خاکهای شنی یا سنگریزهدار مناسبتر هستند.
آیا چغندر علوفه ای به شوری مقاوم است؟
چغندر علوفهای پس از استقرار، تحمل نسبتاً خوبی به شوری دارد؛ اما مرحله جوانهزنی و استقرار اولیه نسبت به شوری حساستر است. بنابراین کیفیت آب و شرایط خاک در ابتدای کشت اهمیت زیادی دارد.
کوددهی چغندر علوفه ای چگونه انجام میشود؟
برنامه کوددهی باید بر اساس آزمون خاک و نیاز واقعی مزرعه تنظیم شود. در دستورالعمل منطقه سیستان، مصرف فسفر و پتاسیم هنگام کاشت و تأمین نیتروژن بهصورت سرک پس از تنک و وجین توصیه شده است.
آفات مهم چغندر علوفه ای کداماند؟
از آفات مهم اشارهشده برای منطقه سیستان میتوان به آگروتیس یا طوقهبُر و برگخوارهای کارادرینا اشاره کرد. پایش منظم مزرعه برای شناسایی بهموقع این آفات اهمیت دارد.
زمان برداشت چغندر علوفه ای چه زمانی است؟
در منطقه سیستان، برداشت معمولاً در نیمه اول اردیبهشت انجام میشود. خشک شدن برگهای پایینی و شروع زرد شدن و افتادگی برگها میتواند از نشانههای رسیدگی باشد.
آیا چغندر علوفه ای قابلیت سیلو شدن دارد؟
بله. ریشه، برگ و حتی کل بوته چغندر علوفهای قابلیت سیلو شدن دارند و میتوان از محصول سیلوشده برای تغذیه دام استفاده کرد.
چغندر علوفه ای را میتوان بهصورت تازه مصرف کرد؟
بله. ریشه و بخشهای هوایی گیاه قابلیت استفاده در تغذیه دام را دارند و محصول را میتوان بهصورت تازه یا سیلوشده مصرف کرد.
برای مشاهده مراحل کاشت، داشت و برداشت سایر گیاهان زراعی، باغی و گلخانه ای به بخش راهنمای کاشت مراجعه کنید.
