کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: مرجان سعیدی نژاد 
تغییرات اقلیمی و افزایش دما در سالهای اخیر، خسارتهای ناشی از تنشهای محیطی را در بسیاری از باغهای پسته افزایش داده است. گرمای شدید، تابش مستقیم و طولانیمدت خورشید، نوسانات دمایی و آفتابسوختگی میوه و برگ از جمله عواملی هستند که میتوانند عملکرد و کیفیت محصول پسته را کاهش دهند.
یکی از راهکارهایی که برای کاهش این خسارتها مورد توجه قرار گرفته، استفاده از سایبان باغ پسته است. سایبان با کاهش شدت تابش خورشید و تعدیل دمای محیط اطراف درخت، میتواند در دورههای حساس رشد، شرایط مناسبتری برای درخت ایجاد کند. استفاده از سایبان بهعنوان یکی از روشهای کاهش آفتابسوختگی پسته نیز مورد توجه کارشناسان و باغداران قرار گرفته است.
با این حال، سایبان یک راهکار بدون محدودیت نیست. استفاده طولانیمدت یا انتخاب نامناسب نوع توری میتواند بر برخی ویژگیهای محصول مانند خندانی و پوکی اثر منفی داشته باشد. بنابراین، آشنایی با مزایا، معایب و نحوه صحیح استفاده از سایبان برای باغدار اهمیت زیادی دارد.
سایبان باغ پسته چیست؟
سایبان باغ پسته مجموعهای از سازه، ستونها، کابلها، اتصالات و توری است که برای ایجاد شرایط محیطی مناسبتر در اطراف درختان مورد استفاده قرار میگیرد.
هدف اصلی سایبان، ایجاد یک محیط کاملاً بسته مانند گلخانه نیست؛ بلکه کاهش شدت تابش، تعدیل دما و کاهش بخشی از تنشهای محیطی است.
سایبانها در کشاورزی برای محافظت از محصولات در برابر عواملی مانند تابش شدید خورشید، گرما، باد و تگرگ مورد استفاده قرار میگیرند. در باغهای پسته نیز این فناوری بیشتر با هدف کاهش خسارتهای ناشی از گرما و آفتابسوختگی مورد توجه قرار گرفته است.
چرا استفاده از سایبان در باغ پسته اهمیت دارد؟
پسته در مراحل مختلف رشد نسبت به دما واکنش نشان میدهد. افزایش دما در زمان گلدهی میتواند به اندامهای گل نر و ماده آسیب وارد کرده و تشکیل میوه را کاهش دهد.
از طرف دیگر، گرمای شدید در اواخر خرداد، تیر و مرداد، همزمان با رشد و پر شدن مغز، میتواند موجب سقط جنین، توقف رشد مغز و افزایش پوکی شود. آفتابسوختگی میوه، برگ، شاخه و تنه نیز از دیگر خسارتهای دمای بالا و تابش شدید است.
در چنین شرایطی، سایبان میتواند با کاهش دمای اطراف درخت و شدت تابش، بخشی از این خسارتها را کاهش دهد.
سایبان چه تأثیری بر دمای باغ پسته دارد؟
یکی از مهمترین اثرات سایبان، کاهش دمای محیط اطراف درخت است.
در مطالعات انجامشده روی باغهای پسته، دمای زیر سایبان نسبت به شرایط بدون سایهاندازی کاهش قابل توجهی داشت. دمای زیر توری سبز حدود ۵/۵ درجه سانتیگراد و زیر توری سفید حدود ۵ درجه سانتیگراد کمتر از شرایط شاهد گزارش شد.
دمای سطح برگ نیز در زیر توری سبز حدود ۷/۵ درجه و در زیر توری سفید حدود ۶/۴ درجه سانتیگراد کمتر از شرایط آفتاب بود.
این کاهش دما میتواند در دورههایی که دمای بالا موجب تنش گرمایی و آفتابسوختگی میشود، اهمیت زیادی داشته باشد.
تأثیر سایبان بر شدت نور و رطوبت
سایبان علاوه بر کاهش دما، شدت نور خورشید را نیز کاهش میدهد.
در یک بررسی روی رقم اکبری، شدت روشنایی در زیر سایبان حدود ۲۶ هزار لوکس و در شرایط آفتاب حدود ۸۱ هزار لوکس اندازهگیری شد.
همچنین رطوبت نسبی محیط زیر سایبان بیشتر از شرایط آزاد گزارش شده است. افزایش رطوبت نسبی میتواند به کاهش تنش گرمایی و کاهش تبخیر و تعرق کمک کند. در نتایج این مطالعات، امکان کاهش مصرف آب تا حدود ۳۰ درصد نیز گزارش شده است؛ البته مقدار واقعی صرفهجویی به شرایط اقلیمی، خاک، آبیاری و مدیریت باغ وابسته است.
تأثیر سایبان بر رشد درخت پسته
سایهاندازی میتواند بر برخی ویژگیهای رویشی درخت نیز اثر بگذارد.
در یک مطالعه روی رقم اکبری، سطح برگ درختان زیر سایبان حدود ۹۷ سانتیمتر و درختان شاهد حدود ۷۳ سانتیمتر گزارش شد. همچنین برگهای درختان زیر سایبان سبزتر و تیرهتر بودند.
یکی دیگر از اثرات مهم، کاهش سوختگی حاشیه برگ است. درصد سوختگی حاشیه برگ در شرایط سایبان حدود ۴ درصد و در شرایط شاهد حدود ۲۸ درصد گزارش شد.
کاهش سوختگی برگ اهمیت زیادی دارد، زیرا برگ سالم برای ادامه فتوسنتز و تأمین مواد فتوسنتزی مورد نیاز درخت و میوه ضروری است.
مزایای سایبان باغ پسته
استفاده اصولی از سایبان میتواند مزایای متعددی داشته باشد.
کاهش آفتابسوختگی میوه پسته
مهمترین مزیت سایبان، کاهش تابش مستقیم و در نتیجه کاهش آفتابسوختگی میوه است.
در یک آزمایش، میزان آفتابسوختگی میوه در شرایط آفتاب حدود ۷/۹ درصد بود، در حالی که در زیر توری سبز به حدود ۰/۱ درصد رسید. در بررسی دیگری نیز میزان سوختگی در شرایط شاهد ۱/۸ درصد و در شرایط سایبان ۰/۱۱ درصد گزارش شد.
بنابراین، در مناطقی که آفتابسوختگی یکی از خسارتهای اصلی باغ است، سایبان میتواند ابزار مؤثری برای کاهش این عارضه باشد.
کاهش زودخندانی پسته
نتایج مطالعات نشان دادهاند که سایهاندازی میتواند درصد زودخندانی میوه را نیز کاهش دهد.
در رقم فندقی، میزان زودخندانی در شرایط شاهد حدود ۵ درصد و در زیر توری سبز حدود ۰/۰۴ درصد بود. در رقم اکبری نیز این مقدار از ۲/۸ درصد در شاهد به حدود ۰/۳۵ درصد در زیر سایبان کاهش یافت.
کاهش زودخندانی از نظر سلامت محصول نیز اهمیت دارد، زیرا این عارضه میتواند احتمال آلودگی میوه به قارچهای مولد آفلاتوکسین را افزایش دهد.
کاهش ترکخوردگی پوست سبز
سایهاندازی همچنین در مطالعات انجامشده باعث کاهش ترکخوردگی پوست سبز میوه شد.
بیشترین میزان ترکخوردگی، حدود ۲۴ درصد، در شرایط آفتاب و کمترین مقدار، حدود ۴ درصد، در زیر توری سفید مشاهده شد.
کاهش آفتابسوختگی برگ
تابش شدید و دمای بالا میتواند موجب سوختگی حاشیه برگ شود. این عارضه با کاهش سطح فعال برگ، توان فتوسنتزی درخت را نیز کاهش میدهد.
مطالعات انجامشده نشان دادهاند که استفاده از سایبان میتواند میزان سوختگی حاشیه برگ را به شکل معنیداری کاهش دهد.
تعدیل دمای محیط باغ
در شرایط آزمایشی، کاهش دمای ۵ تا ۵/۵ درجه سانتیگراد زیر سایبان مشاهده شد. چنین کاهشی میتواند در دورههای گرمای شدید، بهویژه زمان گلدهی و تشکیل میوه، در کاهش خسارت مؤثر باشد.
معایب سایبان باغ پسته
با وجود مزایای متعدد، استفاده از سایبان باید با دقت انجام شود؛ زیرا این روش محدودیتهایی نیز دارد.
هزینه بالای احداث
احداث سایبان نیازمند پایهها، سازه، کابل، اتصالات، لنگر و توری مقاوم است و به همین دلیل هزینه اولیه آن نسبتاً بالا است.
البته در محصولی با ارزش اقتصادی بالا مانند پسته، اگر میزان خسارت ناشی از گرما و آفتابسوختگی قابل توجه باشد، سرمایهگذاری برای کاهش خسارت میتواند از نظر اقتصادی قابل بررسی باشد.
آسیبپذیری در برابر باد
توری سایبان در مناطق بادخیز میتواند نیروی زیادی به سازه وارد کند. بنابراین، کیفیت توری، استحکام ستونها، نوع اتصالات و مهاربندی باید متناسب با شرایط باد منطقه انتخاب شود.
کاهش خندانی و افزایش پوکی در استفاده طولانیمدت
یکی از مهمترین معایب سایهاندازی مداوم، تأثیر منفی احتمالی بر برخی ویژگیهای محصول است.
تحقیقات نشان دادهاند که استفاده مداوم از توری سایبان در طول فصل رشد میتواند باعث کاهش درصد خندانی و افزایش پوکی شود.
بنابراین، استفاده بیشتر از سایبان الزاماً به معنای نتیجه بهتر نیست.
آیا سایبان باعث افزایش عملکرد پسته میشود؟
نباید احداث سایبان را صرفاً با هدف افزایش عملکرد در نظر گرفت.
در یک پروژه تحقیقاتی، عملکرد محصول تر و خشک در تیمار سایبان و شرایط بدون سایبان اختلاف آماری معنیداری نداشت. بنابراین، نقش اصلی سایبان را باید کاهش خسارتهای محیطی و حفظ عملکرد و کیفیت محصول دانست، نه افزایش قطعی عملکرد.
اگر باغ در منطقهای قرار داشته باشد که خسارت گرما و آفتابسوختگی شدید است، کاهش این خسارتها میتواند به حفظ محصول کمک کند.
تأثیر رنگ توری سایبان بر پسته
رنگ و میزان سایهاندازی توری میتواند نتیجه استفاده از سایبان را تغییر دهد.
در مطالعات انجامشده، توری سفید باعث تسریع رسیدن میوه نسبت به شاهد شد، در حالی که توری سبز رسیدن میوه را به تأخیر انداخت. بنابراین، انتخاب رنگ توری میتواند بر زمان رسیدگی اثرگذار باشد.
از طرف دیگر، میزان کاهش نور نیز باید مورد توجه قرار گیرد. سایهاندازی بیش از حد میتواند فتوسنتز را محدود کند؛ بنابراین انتخاب توری باید بر اساس شرایط اقلیمی، رقم پسته و هدف باغدار انجام شود.
بهترین زمان استفاده از سایبان پسته چه زمانی است؟
یکی از مهمترین نکات در مدیریت سایبان، زمان استفاده از آن است.
بر اساس نتایج تحقیقات، استفاده مداوم از سایبان در کل فصل رشد توصیه نمیشود؛ زیرا قرار گرفتن طولانیمدت درخت در شرایط سایه میتواند بر برخی ویژگیهای محصول، از جمله خندانی و پوکی، اثر منفی داشته باشد.
به همین دلیل، پیشنهاد شده است سازههای سایبان از قبل آماده باشند و توریها بر اساس پیشبینی هواشناسی و در دورههای وقوع گرمای شدید نصب شوند. پس از عبور از شرایط بحرانی نیز توری جمعآوری شود تا درخت دوباره از شرایط طبیعی نور برخوردار شود.
بنابراین، سایبان را بهتر است یک ابزار مدیریت تنش گرمایی بدانیم، نه پوششی دائمی برای باغ.
قبل از احداث سایبان باغ پسته به چه نکاتی توجه کنیم؟
قبل از اجرای سایبان، شرایط هر باغ باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
۱. میزان خسارت گرما و آفتابسوختگی
اگر آفتابسوختگی و گرمازدگی در باغ خسارت اقتصادی قابل توجهی ایجاد نمیکند، سرمایهگذاری برای احداث سایبان ممکن است اولویت بالایی نداشته باشد.
۲. شرایط باد منطقه
در مناطق بادخیز باید سازه مقاومتر و سیستم مهاربندی مناسبتری در نظر گرفته شود.
۳. انتخاب نوع توری
رنگ، میزان سایهاندازی، کیفیت و دوام توری از عوامل تعیینکننده در عملکرد سایبان هستند.
۴. رقم پسته
ارقام مختلف ممکن است واکنش یکسانی به سایهاندازی نداشته باشند؛ بنابراین نمیتوان نتایج یک منطقه و یک رقم را بدون بررسی به تمام باغهای پسته تعمیم داد.
۵. زمان نصب و جمعآوری
توری نباید بدون توجه به شرایط آبوهوایی برای مدت طولانی روی درخت باقی بماند.
۶. هزینه و بازگشت سرمایه
هزینه احداث، عمر سازه و توری، میزان خسارت قابل پیشگیری و ارزش محصول باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
جمعبندی
سایبان باغ پسته یکی از فناوریهای مورد توجه برای کاهش خسارتهای ناشی از گرما و تابش شدید خورشید است. تحقیقات انجامشده نشان دادهاند که سایبان میتواند دمای محیط و سطح برگ و میوه را کاهش دهد، شدت نور را تعدیل کند و در شرایط مناسب موجب کاهش آفتابسوختگی میوه و برگ، زودخندانی و ترکخوردگی پوست سبز شود.
با این حال، سایبان یک راهکار دائمی و مناسب برای همه باغها نیست. هزینه بالای احداث، آسیبپذیری در برابر باد و احتمال کاهش خندانی و افزایش پوکی در صورت سایهاندازی طولانیمدت، از مهمترین محدودیتهای آن هستند.
به همین دلیل، بهترین رویکرد استفاده هدفمند و مدیریتشده از سایبان است؛ بهگونهای که سازه از قبل آماده باشد و توری در دورههای گرمای شدید و بر اساس شرایط آبوهوایی مورد استفاده قرار گیرد و پس از عبور از شرایط بحرانی جمعآوری شود. منابع تخصصی پسته نیز بر استفاده کوتاهمدت از سایبان و جمعآوری آن با شروع رسیدگی میوه تأکید کردهاند.
در نهایت، انتخاب سایبان مناسب باید بر اساس اقلیم منطقه، رقم پسته، شدت خسارت، شرایط باد، نوع توری و هدف باغدار انجام شود. از آنجا که نتایج تحقیقات فعلی محدود به برخی ارقام و مناطق است، بررسی بیشتر این فناوری در شرایط مختلف پستهکاری کشور برای ارائه توصیههای دقیقتر ضروری است.
سوالات متداول درباره سایبان باغ پسته
۱. آیا سایبان برای باغ پسته مفید است؟
بله. سایبان با کاهش شدت تابش و دمای محیط میتواند به کاهش آفتابسوختگی، تنش گرمایی، زودخندانی و ترکخوردگی پوست سبز پسته کمک کند.
۲. بهترین زمان استفاده از سایبان پسته چه زمانی است؟
بهتر است توری در دورههای گرمای شدید و افزایش خطر آفتابسوختگی استفاده شود و پس از عبور از شرایط بحرانی جمعآوری شود. استفاده دائمی از سایبان توصیه نمیشود.
۳. آیا سایبان باعث افزایش عملکرد پسته میشود؟
لزومـاً خیر. نقش اصلی سایبان کاهش خسارتهای محیطی و کمک به حفظ کیفیت و عملکرد محصول است و افزایش عملکرد بهطور قطعی برای آن گزارش نشده است.
۴. آیا سایبان باعث افزایش پوکی پسته میشود؟
استفاده طولانیمدت از سایبان میتواند در برخی شرایط باعث افزایش پوکی و کاهش خندانی شود؛ بنابراین مدت زمان استفاده از توری باید مدیریت شود.
۵. مهمترین مزایا و معایب سایبان باغ پسته چیست؟
کاهش دما، آفتابسوختگی و برخی خسارتهای محیطی از مهمترین مزایای آن است. هزینه احداث، آسیبپذیری در برابر باد و احتمال کاهش خندانی در استفاده طولانیمدت نیز از مهمترین معایب آن هستند.
