کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: مرجان سعیدی نژاد 
سابقه کاشت ذرت، يکي از گياهان بومي آمريکاي مرکزي و جنوبي در کشورهاي مختلف جهان که شرايط براي رشد و نمو آن مساعد بوده، بويژه برخي از کشورهاي اروپا، آسيا، آفريقا و اقيانوسيه چندان طولاني نيست. تاريخچه دقيق پيدايش آن حتي در کشورهاي مبدا نيز مشخص نيست، ولي به طور مسلم از ساليان بسيار دور از قسمت هاي مختلف و بخصوص از دانه آن در تغذيه انسان، حيوانات و پرندگان استفاده ميشده است.
تاريخچه کاشت ذرت در ايران
زراعت اين گياه تا چند سال پيش در ايران چندان معمول و متداول نبود، لکن در سال هاي اخير به علت موارد مصرف متفاوت، سطح زير کشت آن افزايش يافته است. زمان دقيق ورود ذرت به ايران به طور دقيق مشخص نيست. ولي زماني که پرتقالي ها از طريق بنادر جنوب به ايران وارد شدند و مدتي نيز در اين مناطق سکونت داشتند به احتمال زياد بذر ذرت را به ايران آورده و مرکز اوليه کاشت اين گياه نيز در ايران در ابتدا، مناطق مستعد جنوب کشور بوده است.
مشخصات گياهشناسي ذرت
ذرت گياهي تک پايه و يک ساله از تيره گرامينه، زير خانواده Maydeae، از جنس Zea، و از گونه Mays است. ذرت گياهي است تک پايه و دگرگشن، ولي گل هاي نر در انتهاي ساقه و گل هاي ماده که تشکيل دهنده ي ميوه ذرت مي باشند، از محل گره هاي ساقه و در محل اتصال برگ به ساقه بوجود مي آيند. مادگي از يک محور اصلي قطور تشکيل شده که سنبلک هاي آن روي رديف هاي منظم قرار گرفته اند. هر سنبلک داراي دو گل مي باشد که فقط گل بالايي بارور شده و تبديل به دانه ميشود.
مجموع آرايش مادگی ذرت توسط غلافي با نام اسپات پوشيده شده که اصطلاحا پوست بلال ناميده ميشود.گرده افشاني در اين گياه معمولا غير مستقيم بوده و بوسيله باد صورت ميگيرد. کلاله در روي محورهاي باريک و بسيار طويلي قرار دارد که آن را خامه يا کاکل ذرت مي نامند. دانه ذرت داراي جنين نسبتا بزرگي است که حدود 12 تا 14 درصد وزن کل دانه را شامل ميشود و بطور کلي وزن هزار دانه آن از 100 تا 400 و به طور متوسط 250 گرم متغير است. دانه ها در روي ميوه به طور خيلي منظم و روي دواير متحدالمرکزي در کنار هم قرار مي گيرند.
ترکيب دانه ي ذرت
ترکيب عمده ي ذرت دانه اي را نشاسته تشکيل ميدهد و تقريبا تمام استفاده ي صنعتي از ذرت بر مبناي نشاسته موجود در آن است. افزون بر اين در رويان ذرت 30 تا 37 درصد روغن وجود دارد که استخراج شده و به عنوان روغن ذرت مورد استفاده قرار مي گيرد. آندوسپرم 83 درصد، رويان 11 درصد و پريکارپ 6 درصد وزن دانه ذرت را تشکيل ميدهند
ترکيب بذر ذرت دربرگيرنده ي اجزاي زير است:
رطوبت : 14-12 درصد، نشاسته : 75- 65 درصد، پروتئين : 12- 10 درصد، قند : 3- 2 درصد، چربي: 8- 4 درصد، مواد معدني : 2- 1 درصد
مصارف عمده ذرت: تهيه نان، مصارف صنعتي، تغذيه پرندگان، تغذيه حيوانات
طبقه بندي ذرت
ارقام مختلف ذرت را ميتوان بر اساس ارتفاع ساقه، دوره رشد، رنگ دانه، نحوه توليد بذر، شکل ظاهري، کيفيت دانه و موارد مصرف آن طبقه بندی کرد. ذرت ها را همچنین بر حسب صفات مشخص آندوسپرم، شکل ظاهري دانه، ترکيبات دانه، کيفيت دانه و موارد مصرف در 7 گروه ذرت دندان اسبي، ذرت بلوري يا سخت، ذرت بوداده، ذرت آردي يا نرم، ذرت شيرين، ذرت مومي، ذرت غلاف دار طبقه بندي میکنند.
رشد و نمو ذرت
مرحله رشد رويشي
در شرايط گرم و مرطوب، دانه ذرت پس از 4 تا 5 روز جوانه ميزند و در مواردي که درجه حرارت کمتر از حد اپتيمم است 14 روز يا بيشتر ممکن است به طول بينجامد. با فراهم بودن شرايط براي جوانه زدن، ابتدا ريشه چه درون غلاف خود شروع به رشد نموده، سپس ديواره دانه را سوراخ کرده و ديواره بذر را ميشکافد و بعد در خاک نفوذ ميکند.
مرحله رشد زايشي
پس از اتمام رشد رويشي، رشد زايشي در ذرت شروع ميگردد که منجر به توليد اندام هاي زايشي، لقاح و در نهايت منتهي به فرايند گلدهي ميشود. هنگامي که چهارمين برگ رويت شد، تشکيل کاکل ها شروع ميشود در اين مرحله تمايز اوليه برگ متوقف شده و تعداد برگهايي که قرار است روي گياه تشکيل شود به وسيله عوامل ژنتيکي، طول روز و ساير شرايط محيطي مشخص ميشود.
مرحله پر شدن دانه
زمان پر شدن دانه بر اساس دوام مدت رشد فعال آن متغير است و بسته به نوع ذرت، ژنوتيپ و شرايط محيطي 30 تا 60 روز طول ميکشد. مرحله پر شدن دانه از سه دوره تشکيل شده است. دوره اول از ظهور کاکل شروع ميشود و تا زمان رشد حداکثر دانه، طول ميکشد. دوره دوم شامل افزايش وزن دانه طي دوره رشد ميباشد که خطي بوده و سومين مرحله تا رسيدن کامل دانه ادامه دارد.
بوم شناسي ذرت
زراعت ذرت عمدتا بين 30 تا 55 درجه عرض جغرافيايي جنوبي و شمالي انجام ميگيرد. ذرت عليرغم اينکه يک گياه زراعي گرمسيري است نميتواند آب و هواي بسيار گرم را تحمل کند. مناسبترين محيط براي کشت اين گياه ناحيه اي است که دماي آن حداقل به مدت 3 تا 4 ماه متوالي در سال بين 21 تا 32 درجه سانتيگراد باشد. از نظر طول روز ذرت گياهي روز کوتاه است و گلدهي آن در شرايط روزکوتاهي تسريع ميشود. به طور کلي نياز حرارتي ذرت هاي زودرس که دوره زندگي آنها کوتاه است، نسبت به ذرت هاي ديررس کمتر بوده و بين 1500 تا 1800 درجه و در مورد ذرت هاي ديررس و خيلي ديررس حدود 2240 تا 2300 درجه ميباشد.
ذرت در دوران زندگي خود به آب نسبتا زيادي نياز دارد و در مناطقي که ميزان بارندگي به 600 تا 700 ميليمتر و با پراکندگي زماني مناسب برسد بخوبي رشد و نمو مينمايد. اگرچه ذرت در انواع وسيعي از خاکها رشد ميکند اما بهترين خاک براي ذرت يک خاک حاصلخيز، لومي، عميق، حاوی هوموس و دارای بافت متوسط است که به خوبي زهکشي شده و ظرفيت نگهداري آب آن زياد باشد. در اين خاک ها ريشه ذرت ميتواند تا عمق بيشتري نفوذ کرده و از ذخاير آب و مواد غذايي اعماق خاک استفاده نمايد. در حالي که ريشه ذرت در خاکهاي سنگين رسي تا عمق کمتري نفوذ کرده و مقاومت گياه در برابر خشکي هاي کوتاه مدت بسيار کم خواهد بود. مناسبترين خاک از نظر اسيديته، خاکي است که کمي اسيدي تا خنثي باشد.PH مناسب براي رشد ذرت 5/5 تا 7 است.
طول روز
ذرت جزو گياهان روز کوتاه بوده و کاهش نور در هفته هاي اول پس از سرزدن طول مراحل رشدي را کوتاه مي نمايد. گياهک در مراحل اوليه روزانه به 11-10 ساعت روشنايي نياز دارد که بعدا به 13 ساعت افزايش مييابد. البته عکس العمل ارقام مختلف ذرت نسبت به طول روشنايي متفاوت است.
زمان کاشت
کاشت ذرت در مناطق مختلف تابع شرايط آب و هواي منطقه ميباشد. در فصل بهار هنگامي که خطر يخبندان هاي بهاره مرتفع گرديد(در مناطق معتدل و سرد) و زمين به اندازه کافي گرم شد، ميتوان بذر کاري را شروع کرد. در موقع کاشت بذر لازم است به درجه حرارت محيط توجه شود، به طوري ميانگين درجه روز کمتر از 10 تا 12 درجه سانتيگراد نباشد.
آبياري
ذرت براي توليد يک کيلوگرم ماده خشک نياز به 400- 250 ليتر آب دارد. نياز آبي آن در هکتار نسبت به شرايط جوي و ميزان محصول بين 1200- 500 متر مکعب است. در شرايط جوي معمولي 700- 500 ميليمتر با پخش مناسب نياز آبي ذرت را برطرف مي نمايد. البته در مناطق گرم و بدون آبياري به 1000 ميليمتر بارندگي در سال ميرسد، لذا موفقيت کشت ذرت در مناطق گرم و خشک تامين آب مورد نياز آن مي باشد.
نياز غذايي ذرت
کمبود مواد غذايي بر خصوصيات ذرت بيشتر از اکثر گياهان زراعي ديگر موثر واقع ميشود و در صورتيکه از نظر مواد غذايي کاملا تامين نباشد نميتواند حداکثر عملکرد را داشته باشد. در اکثر موارد مصرف کودهاي شيميايي باعث افزايش عملکرد، بهبود کيفيت دانه و زودرسي ميشود. در مناطقي که خطر يخبندان زودرس وجود دارد سريعتر رسيدن گياه اهميت زيادي دارد.
برداشت
ذرت علاوه بر توليد دانه، يک محصول علوفه اي هم به حساب مي آيد. از آنجا که ذرت گياهي چهار کربنه است، عملکرد بيولوژيک آن نسبت به غلات سه کربنه بسيار زيادتر است. عملکرد ذرت علوفه اي، بين 100 تا 120 تن علوفه ي تازه در هکتار است. ذرت علوفه اي را در مرحله اي که دانه ها در مرحله ي خميري است(60 تا 70 درصد رطوبت) به وسيله ي چاپر برداشت کرده و در شرايط بي هوازي سيلو ميکنند.
در ارقام زودرس ذرت دانه اي تشکيل لايه ي سياه، که ارتباط بين دانه و ساير بخش هاي بوته را قطع ميکند، و علامت رسيدن دانه به حداکثر وزن خود است، زودتر انجام ميشود و اين ارقام در پاييز با رطوبت کمتري قابل برداشت هستند و هزينه ي خشک کردن دانه ي آنها کمتر است. برعکس، ارقام ديررس ذرت دانه اي زماني آماده برداشت ميشوند که بارندگي هاي پاييزه شروع شده است و بدين ترتيب هزينه ي خشک کردن دانه ي آنها زياد است.
بذر و هیبرید ذرت
بذر با کیفیت یکی از نهاده های مهم در زراعت ذرت است. در این بین استفاده از بذور اصلاح شده اهمیت بسیار دارد. بذور اصلاح شده حاصل چندین سال زحمات محققان ذرت بوده و پس از اجرای پروژه های تحقیقی- تطبیقی، تحقیقی- ترویجی و مزارع الگویی در شرایط زارعین هر منطقه معرفی میشوند. بنابراین کشاورزان بایستی از بذور اصلاح شده با شناسنامه معتبر و از مراکز مجاز خرید نمایند و از بذور نامرغوب و مشکوک استفاده نکنند. با این حال پس از کشت ممکن است به علل مختلف بد سبزی در مزرعه بروز نماید که یکی از عوامل آن استفاده از بذر نامرغوب باشد.
شوری خاک و یا آب، عمق کاشت کم و یا زیاد، آبیاری و تهیه نامناسب زمین نیز ممکن است در بدسبزی موثر باشد. به عنوان مثال انتقال شوری خاک پس از آبیاری اول به وسط پشته، یعنی جایی که بذر ذرت کشت شده و در حال جوانه زنی است، میتواند در بدسبزی موثر باشد. کاهش قوه نامیه بذر یکی از عوامل اصلی بدسبزی است، که برای اطمینان از آن میتوان با آزمایش ساده زیر این موضوع را بررسی نمود:
صد عدد بذر سالم را پس از شمارش و خیس کردن در یک بشقاب قرار داده و با یک پارچه مرطوب بپوشانید. پارچه بایستی دائم مرطوب نگهداشته شود. روزی چند بار بر روی بذور مقدار کمی آب ریخته تا مرطوب بماند. محل نگهداری بذور نیز میتواند داخل اتاق باشد. پس از پنج روز بذور کامال جوانه زده را شمارش نمایید. تعداد بذور جوانه زده بایستی حداقل بیش از 90 عدد باشد. در این حالت قوه نامیه بذور بالای 90درصد است.
تاریخ کاشت ذرت
با توجه به اينكه ذرت گياهي است گرما دوست، هنگامی که درجه حرارت خاك درسه روزمتوالي به10-12 درجه سانتی گراد رسید؛ میتوان اقدام به کشت کرد. از طرفي عمده كشت ذرت بعنوان كشت دوم بعد از برداشت گندم و يا در بعضي از مناطق كه بيشتر مشكل آب آبياري دارند، بعد از قطع آب گندم و جو (مثل خراسان ) انجام ميشود. بنابراين تاريخ كاشت بايد بر اساس رقم مورد كشت، نوع اقليم و زمان مناسب كشت محصول بعدی(پاییزه) تعیین گردد.
در مناطق گرم كشور، مثل خوزستان و کرمان، بدليل جلوگيري از همزماني دوره زايشي گياه با درجه حرارت 40 درجه سانتيگراد و بالاتر، كشت با تاخير انجام مي شود. براي جلوگيري از تاخیر در كشت گندم پائيزه و برداشت ذرت با رطوبت مناسب، ارقام متوسط رس و متوسط- ديررس توصيه ميگردند. در استان كرمان تاريخ كاشت ارقام ديررس ن، يمه دوم تيرماه حداكثر تا 30 تير و ارقام متوسط رس، حداكثر تا 5 مرداد و ارقام زودرس، حداكثر تا 10 مرداد مناسب است.
نتايج تحقيقات نشان داد، كه مناسبترين تاريخ كاشت در ارزوئیه براي رقم هيبريد سینگل کراس704 ، تاریخ 20 تیر ماه تا 5 مرداد است. به ازاي هر روز تأخير در كاشت از تاريخ 10 تير تا 20 تير، تقريباً 2 درصد كاهش عملكرد خواهيم داشت. همچنين به ازاي هر روز تأخير در كاشت از 5 مرداد تا 20 مرداد، حدود 2/5 در صد كاهش عملكرد اتفاق ميافتد. تاريخ كاشت بعد از 20 مرداد بدليل كاهش شديد عملكرد توصيه نميشود.
تراکم بوته
انتخاب تراكم مناسب نيز با توجه به شرايط اقليمي هر منطقه و مشخصات ارقام هيبريد مورد نظر يكي از عوامل مهم براي توليد حداكثر محصول در زراعت ذرت است. در سال هاي اخير محققان زراعت به اين نتيجه رسيده اند كه محصول بالقوه زيادي كه در اثرتأمين رطوبت كافي، افزايش حاصل خيزي خاك و بالاخره پتانسيل ژنتيكي گياه زراعي حاصل مي شود، تنها بعد از تنظيم نمودن تراكم و آرايش گياهي مناسب در واحد سطح ميسر است . در مزارعي كه تراكم بوته كافي نيست خسارت نه تنها ناشي از كاهش تعداد بوته است، بلكه توزيع غيريكنواخت بوته ها نيز در شدت خسارت (كاهش عملكرد دانه) مهم است.
تناوب كاشت
کاشت نوبتي گياهان مختلف براي يك يا چند سال يا زراعت وآيش به طور / متناوب متوالي براساس نظم و ميگويند. تناوب زراعي يكي از روش هاي مهم حفاظت از منابع در سيستم هاي كشاورزي است كه علاوه بر حفظ مواد آلي خاك، كنترل علفهاي هرز، آفات و بيماري ها، ساختمان خاك را بهبود بخشيده و سبب افزايش ميزان تثبيت ازت خواهد شد، به عنوان مثال: در بسياري از تناوب ها، سويا جهت تامين ازت در تناوب با ذرت قرار ميگيرد.
كاشت بذر
•ايجاد جوي و پشته با عرض متناسب با استفاده از ماشين آلات ويژه
•استفاده از رديف كار پنوماتيك
در موقع كشت ذرت، علاوه بر تهيه بستر مناسب جهت كشت و تأمين حاصلخيزي خاك، بايد به عواملي مثل: انتخاب رقم هيبريد مناسب، انتخاب بذر، عمق كاشت، تاريخ كاشت وتراكم بوته توجه كافي گردد.
آبیاری
ذرت گياهي است آبدوست و در مراحل مختلف رشد نسبت به تنش خشكي حساس مي باشد. خشكي در كليه مراحل رشد ذرت ايجاد خسارت مي نمايد. از مرگ گياهچه هاي جوان در اوايل رشد و كاهش تراكم بوته، كاهش سطح برگ و بدنبال آن جذب كمتر نور خورشيد و افت عملكرد و در دوره گلدهي كه ذرت شديداً به تنش خشكي حساس است (دوهفته قبل تا دوهفته بعد از گلدهي)، اگردر مرحله گلدهي خشكي حادث شود، عملكرد ذرت به شدت تحت تأثير قرار مي گيرد.
آب مورد نياز گياه ذرت بستگي به روش آبياري، نوع خاك، رقم (ديررس يا زودرس ) و اقليم هر منطقه دارد . ميزان آب مورد نياز ذرت در كشت اول در حدود 8000 متر مكعب در هكتار است (در مناطق گرم و خشك كشور به 9 الي 10 هزار متر مكعب در هكتار ميرسد). آب مورد نياز گياه ذرت ، آب مورد نياز ذرت در كشت دوم 6500 متر مكعب گزارش شده است. دور آبياري بستگي به روش آبياري، بافت خاك و اقليم هر منطقه دارد. معمولاً دور آبياري بين 10-8 روز يكبار توصيه مي گردد. لازم به ذكر است آبياري اول و دوم گياه بخصوص در مناطق گرم كشور با فاصله 3-4 روز انجام ميشود تا از بدسبزي و كاهش تراكم بوته، جلوگيري گردد.
علف های هرز
علف هاي هرز مهم مزرعه ذرت شامل تاج خروس، توق، دم روباهی، پیچک صحرایی و سلمه تره هستند. در اين رقابت، تراكم علف هرز، ارتفاع علف هرز و مرحله رشد ذرت تعيين كننده هستند. بيشترين خسارت علف هرز به مزرعه ذرت در مرحله 2 تا 6 برگي اتفاق ميافتد. در اين مرحله ذرت به علف هرز بسيار حساس است و اقدامات لازم براي مبارزه با آن بايد صورت گيرد.
علف هاي هرز از طريق رقابت براي نور، آب و مواد غذايي سبب خسارت به مزرعه ذرت مي شوند. گياه ذرت در مراحل اوليه رشد خود (بين 2 تا 6 برگي) از حساسيت بيشتري نسبت به رشد علف هاي هرز برخوردار است. رشد گياه ذرت در 3-4 هفته اول نسبتاً كند ميباشد و طي همين دوره علف هاي هرز رشد كرده و بر ذرت غالب ميشوند.
حداكثر رقابـت علـف هـاي هـرز بـا ذرت در طـي دوره 6-2 هفته پس از کاشت صورت میگیرد. پـاك نگـه داشـتن مزرعه از وجود علف هاي هرز در اين دوره از اهميـت بـسيار بالايي برخوردار است. استفاده از وجين دستي روي پشته هـا، استفاده از وجين مكـانيكي ماننـد كولتيواتـور بـين پـشته هـا و استفاده از علفكش هـايي كـه قادرنـد از اسـتقرار بوتـه هـاي علف هـاي هـرزدر طـول دوره 6 هفتـه اول رشـد گيـاه ذرت جلوگیری کنند، در کشت این گیاه مفید است.
ذرت از جمله محـصولات زراعـي اسـت كـه بـه عناصـر غذايي موجود در خاك سريعاً عكس العمـل نـشان مـيدهـد. سرعت رشد نسبتاً بالاي اين گياه، سبب جـذب زيـاد عناصـر غذايي و واكنش سريع آن به كمبود مواد غذايي است. با توجه به اینکه مصرف کودهای شیمیایی در مزارع ذرت زیاد است و از طرفی کشت بعدی نیز عمدتا گندم آبی است، توصیه کودی آن بر اساس آزمایش خاک به منظور اندازه گیری مقادیر قابل دسترس عناصر غذایی و مواد آلی صورت گیرد. همچنین لازم است نوع کودهای شیمیایی و مقدار مصرف و نحوه مصرف آن متناسب با نتایج آزمایش خاک و نیاز محصول تنظیم گردد تا از هزینه زیاد و پیامدهای خارج مزرعه ای آن کاسته شود.
برای کاهش مصرف کودهای شیمیایی و جلوگیری از تبعات آن (بویژه فسفر) لازم است کشاورزان را تشویق به استفاده محدود و مبتنی بر آزمایش خاک برای کشت ذرت (کشت جاری) و همچنین کشت بعدی نمود. پایین بودن کربن آلی خاک های مورد آزمایش به دلیل سوزاندن بقایای گیاهی است. بهتر است بجای سوزاندن تمام بقایای گیاهی، بخشی از آن را به خاک برگردانده شود تا به افزایش ازت و کربن آلی کمک نماید. البته مشکل قلیایی بودن خاک را به عنوان عامل محدود کننده جذب فسفر و کاهش محدودیت جذب سایر عناصر را نباید از نظر دور داشت.
