شیم آبیاری

شیم آبیاری عبارت است از کاربرد هر نوع ماده شیمیایی کشاورزی در آب از طریق سیستم آبیاری. عمومی ترین ماده ­ای که به طور معمول به این روش استفاده می­شود کود ازته مایع است، اما ترکیبات دیگر از قبیل آفت ­کش ­ها(حشره­ کش، علف­ کش، قارچ­کش و نماتد کش) سم بیولوژیک، تنظیم کننده­ های رشد و انواع مختلف کودها نیز به این روش استفاده می­شوند. شیم آبیاری بر اساس نوع ماده شیمیایی که همراه آب آبیاری استفاده می­شود به انواع مختلف تقسیم می­شود.

مجموعه شیم آبیاری از دو سیستم عمده تشکیل شده است که عبارت ­اند از سیستم آبیاری و سیستم تزریق مواد شیمیایی. برای جلوگیری از آلوده شدن منابع آب به مواد شیمیایی، لازم است روی هر یک از این سیستم­ ها تجهیزات خاصی نصب شوند.

محاسن و محدودیت­ های شیم آبیاری و سم آبیاری

مهمترین محاسن شیم آبیاری:

1. افزایش تولید محصول
2. کاهش خطرات زیست محیطی مصرف ترکیبات شیمیایی

محدودیت ­ها:

1. مدیریت سیستم آبیاری باید در حد عالی انجام شود. به همین دلیل روی سیستم باید ادوات ایمنی سیستم و دستگاه مناسب تزریق مواد شیمیایی نصب شده باشد و کل سیستم در تمام مدت عملیات در شرایط مطلوب کار کند.
2. سیستم آبیاری می­بایستی بتواند طی عملیات شیم آبیاری، آب را به طور یکنواخت توزیع کند، این امر در مورد مصرف سموم نسبت به سایر مواد شیمیایی اهمیت بیشتری دارد.
3. قبل از شروع عملیات شیم آبیاری باید سیستم آبیاری کاملا چک شده و از سالم بودن قطعات مختلف سیستم اطمینان حاصل شود.

سم آبیاری نسبت به روش ­های مرسوم کاربرد سموم مزایای زیر را دارد:

1-یکنواختی توزیع سم بیشتر است.

2-صدمه مکانیکی به محصول طی عملیات کمتر است.

3-خطر کمتری برای کارگر سم پاش یا مسئول آبیاری دارد.

کارایی سم آبیاری بیشتر است. به عنوان نمونه مشخص شد که با یک یا دوبار تزریق سموم حشره ­کش در سیستم آبیاری قطره ­ای می­توان آفات مختلف شامل آفات مکنده و لاروهای پروانه ­ها را در محصولات مختلف به ویژه سبزی و صیفی(از جمله فلفل، کدو و ….) کنترل نمود. این در حالی است که در روش مرسوم برای کنترل این آفات سم­پاشی مکرر اندام­ های هوایی ضروری است.

مهم­ترین محدودیت سم آبیاری این است که طی عملیات سم آبیاری نظارت مستمر و دقيق سيستم آبياري ضروري است تا از آبياري اضافی که باعث مصرف زياد سم می­گردد، ممانعت شود. به عبارت دیگر اجرای نامطلوب عملیات سم آبیاری نه تنها باعث کاهش آلودگی آب­های زیر زمینی به سموم نگردیده بلکه ممکن است به آلودگی آب­های سطحی و زیر زمینی به سموم نیز منجر شود. بدین ترتیب بایستی از کاربرد سموم در آب آبیاری وقتی خاک خیس است خودداری شود.

اصول سم آبیاری

1. در مراحل خاصی از رشد محصول به این سموم نیاز باشد.
2. ترجیحا در روغن قابل حل و در آب غیر قابل حل باشند.
3. ترجیحا به صورت سیستمیک قابل جذب از ریشه باشند و در بافت گیاه به طور یکنواخت توزیع شوند.

برای اجرای عملیات سم آبیاری رعایت اصولی به شرح زیر ضروری است:

1-باید کیفیت سیستم آبیاری و مدیریت آن مناسب باشد تا شرایط توزیع یکنواخت سم در سطح مزرعه یا محصول و انتقال موثر آن به منطقه ریشه، تضمین شود.

2-باید قبل از سم آبیاری، یکنواختی پاشش سیستم آبیاری بازدید شود و تجهیزات ایمنی روی سیستم آبیاری نصب شده باشد.

3-سیستم آبیاری قبل از عملیات کالیبره شود به نحوی که مقدار معین و مطلوب سم به منطقه هدف برسد.

4-پس از پایان عملیات سم آبیاری شستشوی سیستم آبیاری و تجهیزات آن ضرورت دارد.

رعایت نکات فوق در اجرای عملیات کودآبیاری نیز ضروری است، اما در عملیات سم آبیاری از اهمیت بیشتری برخورد است.

سم آبیاری در انواع سیستم های آبیاری

آبیاری سطحی

عملیات سم آبیاری در آبیاری کرتی یا نواری به دلیل دشوار بودن مدیریت آبیاری انجام نمی­شود. اما در آبیاری شیاری عملیات سم آبیاری می­تواند با کیفیت بالایی انجام شود. در این سیستم به منظور ایجاد یکنواختی باید سیستم هیدرولیک در امتداد شیب تنظیم شود. به طوری که جریان آب به طور دائم افقی باشدو علاوه بر این نفوذ پذیری خاک خیلی زیاد نباشد.

سم آبیاری در سیستم آبیاری شیاری به دو روش انجام می­شود:

روش برش: در این روش سم مورد نظر به صور یک خط، به طور موازی در کنار ردیف محصول یا در زمان نشاء کاری محصول در خاک تزریق می­شود.این روش در زمان کاشت یا پس از آن انجام می­گیرد. به طور کلی در این روش زمان بندی کاربرد سم خیلی مهم نیست، زیرا که سم از ابتدا در خاک قرار می­گیرد و درون خاک از نور ماوراءبنفش حفاظت شده و معمولا در خاک با رطوبت پایین حرکت زیادی در خاک نخواهد داشت. زمانی که شیار ایجاد شده پر از آب شود و آب در خاک نفوذ کند، سم به ریشه ­های گیاه منتقل می­شود. روش برش به ماشین آلات نیاز دارد و برای مزارع کوچک مناسب نیست.

روش پوشش جانبی: در این روش سم در شانه یا حاشیه شیار کاشت استفاده می­شود. سم بایستی بلافاصله قبل از آبیاری استفاده گردد تا از تجزیه مواد قرار گرفته در سطح خاک توسط نور ماوراءبنفش  جلوگیری شود. سم همراه آب آبیاری به منطقه ریشه منتقل خواهد شد. کاربرد روش پوشش جانبی راحت بوده و می­توان حتی آن را با یک سم­پاش پشتی انجام داد و همچنین در هر مرحله رشدی گیاه قابل اعمال می­باشد.

مسئله مهم در مورد هر دو تکنیک محل قرار گرفتن سم است. بدین ترتیب که سم بایستی در مسیر جریان آب بین شیار و ریشه ­های گیاه قرار بگیرد. هر دوی این تکنیک ­ها خوب عمل می­کنند و خطای توزیع غیر یکنواخت آن­ها کم است. زیرا که سم همراه با آب به سمت ریشه ­ها حرکت خواهد کرد. البته این حالت تنها زمانی صادق است که آبیاری به نجو مطلوب انجام گیرد. در غیر این صورت بهتر است از روش خیساندن خاک استفاده شود.

انواع آبیاری تحت فشار

آبیاری بارانی

سیستم ­های آبیاری تفنگی و بارانی برای سم آبیاری مناسب نیستند زیرا خطر بادبردگی سم در آن­ها زیاد است. در مقابل سیستم­ های آبیاری از نوع بارانی دورانی خطر بادبردگی کمتر است و یکنواختی توزیع سم در این سیستم بیشتر است. بنابراین سیستم آبیاری بارانی دورانی برای عملیات سم آبیاری بسیار مناسب می­باشد. در این سیستم سم توسط پمپ پمپاژ شده و سپس به وسیله دزسنج، پمپ اندازه ­گیری یا لوله ونتوری در لوله اصلی تزریق می­گردد.

زمانی که سم در سیستم تزریق می­شود مراقبت خاصی لازم دارد و باید از بروز شرایط زیر جلوگیری شود:

1. در اثر شکسته شدن پمپ، سم مورد استفاد به واسطه جریان برگشتی به منبع آب آبیاری وارد شده و آن را آلوده نماید.
2. اینکه جریان برگشتی به سمت مخزن سم وجود داشته باشد.

دستورالعمل سم آبیاری در سیستم آبیاری بارانی

ابتدا آبیاری را سریعا شروع کنید تا حدی که لوله­ ها آبگیری شده و زمین خیس شود. جهت توزیع یکنواخت سم، تزریق بایستی حداقل 15 دقیقه ادامه داشته باشد. زمانی که تزریق خاتمه یافت، لوله­ های آبیاری را یک یا دوبار با زمانی معادل طول زمان تزریق سم شستشو داده تا سیستم آبیاری تمیز شود. انجام این کار به خیس ماندن بیشتر سم استفاده شده در خاک کمک می­کند.

 زمان ­بندی تزریق به حلالیت سم در آب و همچنین بافت خاک بستگی دارد. بدین ترتیب که با افزایش حلالیت سم و با افزایش مقدار شن در خاک، بایستی تزریق در انتهای چرخه آبیاری انجام گیرد. سم آبیاری با استفاده از سیستم آبیاری بارانی برای سطوح کوچک مناسب نیست.

آبیاری قطره ای

در سیستم آبیاری قطره ای آب در شبکه ­ای از لوله ­ها پمپ شده و سپس در قطره چکان توزیع می­گردد. قطره چکان ­ها ممکن است در رو یا زیر خاک قرار داده شوند. دو نوع قطره چکان در آبیاری قطره ­ای مورد استفاده قرار می­گیرد:

قطره چکان با دبی متغیر یا بدون قابلیت جبران فشار: در این قطره چکان ­ها، با تخلیه آب از لوله ­های فرعی، فشار موجود در شبکه بین لوله­ ها پخش و پراکنده می­شود، بنابراین فشار آب خروجی از قطره چکان­ ها یا دبی آن­ها به تدریج کاهش می­یابد.

قطره چکان ­های با دبی ثابت یا دارای قابلیت جبران فشار: در این قطره چکان­ ها، فشار کاهش نمی­ یابد و جبران فشار نیز می­شود. این حالت به قابلیت قطره ­چکان­ ها برای جبران فشار بستگی دارد. قطره چکان ­هایی که قابلیت جبران فشار دارند، دبی آب در طیف وسیعی از فشار­ها تقریبا ثابت خواهد بود.

سیستم­ های با دبی ثابت را می­توان مستقل از وضعیت پستی و بلندی زمین برای عملیات سم آبیاری استفاده نمود، ولی سیستم ­های با دبی متغیر را فقط در صورتی می­توان برای عملیات سم آبیاری استفاده نمود که قبلا از نظر توزیع یکنواخت سم در سطح مزرعه آزمون شده باشند.

زمان بندی تزریق به حلالیت سم در آب و بافت خاک بستگی دارد. بدین ترتیب که با افزایش میزان حلالیت سم در آب و با افزایش مقدار شن، تزریق سم بایستی بیشتر در انتهای چرخه آبیاری انجام گیرد.اصولا در سیستم آبیاری قطره ­ای فاصله بین قطره چکان­ ها، نحوه حرکت آب در خاک و زمان بندی کاربرد سم به بافت خاک بستگی دارد.

برای اینکه سم در منطقه ریشه قرار بگیرد، در خاک ­های رسی تزریق سم بایستی در اواسط چرخه آبیاری تزریق گردد، در حالی که در خاک­ های شنی تزریق سم بایستی در اواخر چرخه آبیاری انجام شود. علاوه بر این، فاصله بین قطره چکان­ ها در خاک رسی نسبت به خاک شنی بایستی بیشتر باشد.