بهینه سازی نور در فضای مسکونی با استفاده از پوسته های متحرک

در دهه­ های اخیر، افزایش بی­ رویه جمعیت، توسعه عمودی شهر­ها و کاهش سرانه فضای سبز در کلان شهر­ها و نواحی پرتراکم، منجر به کسترش فضاهای مسکونی کوچک و فشرده شده است. این شرایط امکان اختصاص فضاهای مستقل برای خلق منظر سبز داخلی را به طور چشمگیری کاهش داده و در نتیجه، کیفیت زیست محیطی واحد­های مسکونی و سلامت جسمی و روانی ساکنان با چالش­ هایی جدی مواجه شده است.

مطالعات متعدد آثار مثبت فضاهای سبز را در کاهش استرس، بهبود عملکرد روانی و کاهش اضطراب نشان داده ­اند. تراس ­ها در بسیاری از واحد­های مسکونی متراکم در در فضای شهری، به عنوان یکی از فضاهای نیمه باز موجود، غالبا فاقد عملکرد زیست میحطی هستند یا به عنوان انباری و فضای بی استفاده رها شده ­اند. در صورتی که تراس­ ها با طراحی هوشمندانه می­ توانند به فضاهای پویا برای توسعه منظر سبز داخلی تبدیل شوند.

در بین عوامل موثر بر رشد و دوام گیاهان در فضای نیمه باز، نور اساسی­ ترین از عناصر به شمار می­رود. گیاهان آپارتمانی برای انجام فرآیند فتوسنتز به میزان نور مشخص و کنترل شده­ای نیاز دارند. دریافت بیش از حد نور منجر به سوختگی برگ­ ها، تبخیر شدید آب از خاک و کاهش کیفیت زیستی گیاهان می­شود. همچنین شدت زیاد نور از جبهه جنوبی که اصلی­ ترین جبهه نور­گیر در ایران است، موجب ایجاد خیرگی، افزایش دمای سطحی و کاهش آسایش بصری در فضای داخلی می ­شود. بنابراین لازم است بهینه سازی نور با دو هدف تامین نیاز نور گیاهان و جلوگیری از آسیب آن­ها و همچنین ارتقای آسایش بصری انجام شود.

در معماری نوین، استفاده از پوسته­ های متحرک به عنوان یکی از رویکر­های نوین در طراحی معماری پایدار، راهکاری مناسب برای مدیریت هم­زمان تابش، سایه اندازی و کنترل شدت نو در فضای نیمه باز است. این سامانه با قابلیت تغییر شکل یا بازشو، می­توانند میزان نفوذ نور در ساعات مختلف روز و فصول سال تنظیم کرده و  محیطی مطلوب برای رشد گیاهان و آسایش بصری ساکنان فراهم آورند.

یکی از عناصر کلیدی در در معماری پایدار، نور روز، است که در کاهش مصرف انرژی، بهبود کیفیت فضا و ارتقای سلامت کاربران نقش دارد. بهره­ گیری مناسب از آن می­تواند وابستگی به روشنایی مصنوعی را کاهش داده و انتشار گاز­های گلخانه ­ای را محدود کند. هدف اصلی ایجاد تعادل در شدت، یکنواختی و کیفیت روشنایی است تا دید مطلوب فراهم شده و از خیرگی و افزایش بار سرمایشی جلوگیری شود.

آسایش بصری حالتی است که کاربران بدون خستگی یا خیرگی قادر به انجام فعالیت­ های خود باشند و تحت تاثیر عواملی مانند شدت و یکنواختی نور، دمای رنگ، توزیع روشنایی و کنترل خیرگی قرار دارد. در معماری پایدار، علاوه بر بهره ­گیری از نور طبیعی، جلوگیری از تابش مستقیم شدید آفتاب ضروری است. این موضوع در اقلیم ­های گرم و خشکل اهمیت بیشتری دارد، زیرا شدت نور می­تواند موجب خیرگی و کاهش بهره ­وری شود.

سامانه­ های کنترلی مانند پوسته ­های متحرک و سایه­ بان­ های هوشمند امکان تنظیم میزان و زاویه ورود نور را فراهم کرده و تعادلی میان کیفیت روشنایی، دید به بیرون و حفاظت در برابر خیرگی ایجاد می­کنند. طراحی موفق این پوسته­ ها نیازمند در نظر گرفتن عوامل اقلیمی، کاربری فضا، الزامات زیبایی شناختی و مصرف انرژی است.

در تحقیق انجام شده توسط عبدالی و خاک­زند (1404) مدل پایه و سه پوسته متحرک با سه هندسه(مثلثی، مربعی و شش ضلعی) در پنج سطح گشودگی مختلف(30 تا 70 درصد) نتایج نشان داد، پوسته مربعی و پوسته شش ضلعی با ایجاد تعادل میان نیاز­های نوری گیاهان و آسایش بصری کاربران، بیشترین سازگاری را با شرایط اقلیم گرم و خشک و تراس­های جنوب شرق دارند. پوسته­ های متحرک به طور موثری نور را در محدوده مطلوب کنترل کرده و هم زمان آسایش بصری و شرایط نوری مناسب را برای گیاهان فراهم کند.

اگر علاقه مند به نگهداری از گیاهان در محیط منزل و کار خود هستید مقالات بخشگیاهان آپارتمانی را از دست ندهید!!!!