تشخیص علائم کمبود عناصر در درختان سیب

به طور معمول وقتی یک عنصر در دسترس گیاه قرار نگیرد، علائم کمبود ظاهر می­شود. ولی در درختان میوه، در بسیاری موارد وجود یک علامت خاص در برگ ­ها می ­تواند صرفا مربوط به یک کمبود خاص نباشد، بلکه به کمبود دو یا چند عنصر مختلف ارتباط داشته باشد. ضمن آنکه در بسیاری از موارد، ظهور علائم کمبود لزوما به دلیل نبود آن عناصر در خاک نیست بلکه به دلیل عدم امکان جذب آن توسط ریشه و یا به ساختمان ریشه مربوط می­شود.

علائم کمبود نیتروژن

اولین علامت به شکل زرد برگی در برگ ­های مسن پدیدار می­شود زیرا در بیوسنتز کلروفیل ­های برگ تاخیر ایجاد شده است. این زرد برگی بویژه در برگ ­های پایینی به چشم می­خورد. زرد برگی می­تواند با کاهش اندازه برگ و ریزش زودهنگام همراه شود. کمبود نیتروژن موجب عدم تعادل بین سرعت رشد و فتوسنتز می­شود یعنی در شرایطی که رشد رویشی کند می­شود و برگ­ها همچنان به انجام فتوسنتز ادامه می­دهند. در نتیجه افزایش سطح کربوهیدرات درون بافتی حاصل از فتوسنتز می­تواند منجر به افزایش بیوسنتز و انباشته شدن آنتوسیانین همراه با ظهور لکه ­های زرشکی و قرمز رنگ در سطح برگ و پوست میوه ­ها گردد. این علائم بویژه در محصول سیب می­تواند بیشتر رخ دهد.

 افزایش ازت در خاک موجب افزایش قدرت رشد درختان، طولانی شدن فصل رویشی و تاخیر در رسیدگی میوه ­ها در سیب می­گردد. با نزدیک شدن به مرحله رسیدگی تا قبل از برداشت، ریزش میوه درختان، افایش غیر معمول نشان می­ دهد. رنگ گیری میوه با مشکل مواجه می­شود. سفتی بافت میوه و قدرت انبار مانی کاهش می­ یابد.

زمان کود دهی آمونیومی

در فصل بهار استفاده از کود اوره، موجب افزایش رشد رویشی می­شود. در اواسط فصل رشد در خرداد تا تیرماه، کود نیتروژنه موجب افزایش گل انگیزی و تقویت بادهی در فصل رویشی بعد می­شود. استفاده از کود اوره سرک بلافاصله یک هفته تا 10 روز پس از برداشت چه برای ارقام زودرس سیب و چه انواع متوسط رس و دیررس موجب ایجاد ذخیره سازی نیتروژن در پوست درخت می­گردد. این ذخائر نیتروژنی با جلوگیری از سقط گل و میوه ­ها در فصل رویشی بعد منجر به کاهش سال آوری درختان می­شوند.

علائم کمبود فسفر

فسفر به شکل فسفات معدنی در واکوئل سلول­ ها یافت می­شود. به عنوان عنصر ساختاری در تشکیل ساختمان اسید­های هسته­ ای که حاوی اطلاعات وراثتی است و نیز ساختمان در سنتز پروتئین نقش دارد. به طور معمول اغلب خاک ­های کشور از سطح فسفات بالا برخوردارند و کمبود فسفر به عنوان یک معضل نیست.

کمبود فسفر بیشتر در خاک ­های اسیدی و در شرایط افزایش میزان آهن در خاک ایجاد می­شود، زیرا آهن موجب پیوند غیر قابل برگشت با فسفر می­شوند. باردهی درختان در چنین خاک­هایی به شدت کاهش می­ یابد. کمبود فسفر موجب کند شدن رشد رویشی، رنگ سبز تیره و گاهی با رگه­ های زرشکی و برنزه در برگ­ها ظاهر می­شود. اندازه برگ­ها کوچک­تر از معمول، بافت برگ­ها ترد و شکننده، ناجور شکل و درختان دچار خزان زودرس می­شوند. تراکم گلدهی کاهش و اندازه میوه کوچک­تر خواهد شد.

علائم کمبود پتاسیم

پیچش برگ ­ها به طرف بالا و زیگزاگی شدن حاشیه برگ ­ها از جمله علائم کمبود پتاسیم است. کلروز برگ می­تواند به نکروز و از بین رفتن کلروفیل و تمایل تغییر رنگ برگ از سبز به برنزه شود. به دلیل قدرت تحرک بالا و تجمع پتاسیم در برگ­های جوان، احتمال کمبود در برگ­ های مسن زیاد­تر خواهد بود. کمبود پتاسیم موجب افزایش اسید­ها و کاهش قند­ها در میوه می­شود. احتمال کمبود پتاسیم هم در خاک ­های سبک، شنی و فقیر به دلیل شستشو و همچنین در خاک­های سنگین دارای بافت غالب رسی به دلیل غیر قابل جذب شدن وجود دارد.

علائم زیاد بود پتاسیم

تحرک زیاد پتاسیم و جذب می­تواند شرایط را برای مصرف لوکس در گیاه فراهم نماید. افزایش نسبت این کاتیون می­تواند تعادل بین کاتیون­ ها را در گیاه مختل سازد و زمینه ساز بروز اختلالات جدید مانند کمبود کلسیم در میوه­ ها و کمبود منیزیم در برگ­ها گردد.

نقش پتاسیم در افزایش جذب آب و مقاومت به سرما

جذب زیاد پتاسیم توسط گیاه موجب افزایش فشار اسمزی و در نتیجه افزایش جذب آب می­گردد. ضمن این که سطوح بالای پتاسیم در سلول ­ها می­تواند موجب افزایش نقطه انجماد شیره سلولی گردد و خطر خسارت سرمای انجماد را کاهش دهد.

علائم کمبود کلسیم

کلسیم یک عنصر ساختاری است و در ساختمان غشای میانی سلول­ ها در فرم پکتات کلسیم یافت می­شود و در نفوذ پذیری این دیواره نقش دارد. بخش عمده ­ای از موجودی کلسیم درون سلولی در ساختمان ترکیبات آلی گیاهی وارد می­ شود که در این وضعیت وظیفه زدودن سمیت اسید­های داخلی را به عهده دارد. مثال بارز آن در میوه سیب، سم زدایی اکسالیک اسید توسط اکسالات کلسیم می­باشد.

تحرک کلسیم در داخل بافت زاینده به سختی اتفاق می­افتد. جا به جایی کلسیم در آوند چوبی به شدت تحت تاثیر تعرق و تنفس است، بروز چنین شرایط این مفهوم را دارد که اندامی مانند میوه ­ها و رئوس شاخه ­های جوان که در دورترین نقاط نسبت به ریشه قرار دارند، به دلیل رشد سریع در طول فصل رشد نیاز بالایی به کلسیم برای تشکیل اندام­ های جدید دارند و بنابراین می­توانند به راحتی دچار کمبود کلسیم شوند.

به شکل سوختگی رئوس شاخه ­های جوان، نکروزه شدن رئوس ریشه­ ها به عنوان اندام­ های جوان در حال رشد و در نهایت به صورت کاهش رشد رویشی ظهور  می­ نماید. علائم کمبود کلسیم به ندرت در درختان سیب ظهور می­کند، ولی این کاهش کمبود در میوه سیب موجب بروز ناهنجاری مختلف فیزیولوژیک مانند لکه تلخی، کاهش کیفیت و کوتاه شدن عمر انباری محصول می­گردد. زیاد بود کلسیم در درختان سیب به طور معمول مشکلی ایجاد نمی­کند.

منیزیم

 عنصر منیزیم 15 درصد از کل ساختمان کلروفیل را تشکیل می­دهد و در انجام عمل فتوسنتز نقش حیاتی ایفا می­کند. علائم کمبود منیزیم با خزان زودرس برگ­ ها در اواسط تیر ماه، ابتدا در بخش پایینی شاخه ­ها شروع می­شود و با گذشت زمان به برگ ­های بخش میانی شاخه ­ها گسترش می ­یابد.

گوگرد

علائم کمبود گوگرد شبیه نیتروژن است، ولی بر خلاف نیتروژن، گوگرد از تحرک کمی در گیاه برخوردار است. بنابراین بر خلاف کمبود نیتروژن، زرد برگی ابتدا در برگ­ های جوان ظاهر می­شود و بعد به تدریج در برگ ­های مسن تسریع می­یابد. حاشیه برگ ­ها می­تواند دچار سوختگی شود.

آهن

عنصر آهن قادر به جابه جایی راحت و سریع از برگ ­های پیر به برگ­ های جوان نیست. بنابراین علائم کمبود ابتدا در برگ­ های جوان ظاهر می­شود. زردی بین رگبرگی  و سبز ماندن شبکه رگبرگی در برگ ­های جوان از علائم اصلی فقر آهن است. با کمبود آهن تشکیل کلروفیل متوقف می­شود و زمانی که کمبود بسیار حاد باشد برگ ­ها کاملا زرد می­شود و حتی ممکن است کلا سفید رنگ شود. در مرحله بعد برگ ­ها نکروزه شده و خزان می­کنند.