کود کلسیم برای پسته یکی از عناصر غذایی ضروری برای رشد و سلامت درخت پسته است که در استحکام دیواره سلولی، توسعه ریشه، رشد برگهای جوان و حفظ ساختار بافتهای گیاهی نقش دارد. با وجود اینکه بسیاری از خاکهای پستهکاری ایران آهکی هستند و مقادیر زیادی کلسیم دارند، وجود این عنصر در خاک همیشه به معنای جذب کافی آن توسط درخت نیست.
شرایط خاک، شوری آب و خاک، وضعیت آبیاری، تعادل عناصر غذایی و محدودیت انتقال کلسیم در گیاه میتوانند بر جذب و توزیع این عنصر تأثیر بگذارند. از طرف دیگر، پژوهشهای جدید نشان دادهاند که کاربرد برخی ترکیبات کلسیمی در زمانهای مشخص رشد میوه ممکن است بر بعضی شاخصهای رشد، کیفیت محصول و عارضههای فیزیولوژیک پسته اثرگذار باشد.
در این مقاله با نقش کلسیم در درخت پسته، علائم احتمالی کمبود آن، انواع کودهای کلسیمی، روش و زمان مصرف و جدیدترین یافتههای پژوهشی درباره کاربرد کلسیم در باغهای پسته آشنا میشویم.
کلسیم چه نقشی در رشد درخت پسته دارد؟
کلسیم از عناصر پرمصرف موردنیاز گیاه است و نقش مهمی در ساختار سلولها و عملکرد طبیعی بافتهای گیاهی دارد. این عنصر در تشکیل پکتات کلسیم و استحکام دیواره سلولی نقش دارد و برای رشد طبیعی ریشهها و اندامهای جوان ضروری است.
مهمترین نقشهای کلسیم در درخت پسته عبارتاند از:
- استحکام دیواره سلولی: کلسیم به حفظ ساختار و استحکام دیواره سلولی کمک میکند.
- رشد ریشه: در تقسیم و توسعه سلولهای ناحیه انتهایی ریشه نقش دارد.
- توسعه برگها و جوانهها: برای رشد طبیعی اندامهای جوان ضروری است.
- حفظ عملکرد غشای سلولی: در پایداری غشا و تنظیم برخی فرایندهای سلولی مؤثر است.
- رشد و توسعه میوه: در شکلگیری و حفظ ساختار بافتهای میوه نقش دارد.
یکی از ویژگیهای مهم کلسیم، تحرک محدود آن در آوند آبکش است. به همین دلیل، برخلاف برخی عناصر غذایی، انتقال کلسیم از برگهای مسن به اندامهای جوان بهراحتی انجام نمیشود. بنابراین ممکن است بخشهایی از گیاه که رشد سریعتری دارند، حتی در خاکهای دارای کلسیم فراوان، با محدودیت تأمین این عنصر مواجه شوند.
علائم کمبود کلسیم در پسته چیست؟
کمبود کلسیم معمولاً ابتدا در اندامهای جوان و نقاط رشد فعال گیاه مشاهده میشود؛ زیرا این بخشها برای تشکیل سلولهای جدید به کلسیم نیاز دارند.
برخی از نشانههای احتمالی کمبود کلسیم عبارتاند از:
- اختلال در رشد و توسعه ریشههای جوان
- بدشکلی یا آسیبدیدگی برگهای تازه
- ضعف رشد جوانهها و سرشاخهها
- کاهش استحکام بافتهای در حال رشد
- بروز برخی ناهنجاریهای بافتی در شرایط کمبود شدید
بااینحال، این علائم اختصاصی کلسیم نیستند و ممکن است در اثر تنش آبی، شوری، آسیب ریشه یا کمبود عناصر دیگر نیز ایجاد شوند. بنابراین تشخیص کمبود کلسیم نباید فقط بر اساس ظاهر برگ و شاخه انجام شود.
برخی عارضههای میوه پسته نیز در ارتباط با اختلالات تغذیهای و وضعیت کلسیم بررسی شدهاند؛ اما نمیتوان تمام مشکلاتی مانند لکهدار شدن یا آسیب پوسته را مستقیماً به کمبود این عنصر نسبت داد. برای تشخیص دقیق، بررسی شرایط باغ و انجام آزمایش خاک و برگ ضروری است.
چرا با وجود آهکی بودن خاک، درخت پسته به کود کلسیم نیاز پیدا میکند؟
بخش زیادی از خاکهای کشاورزی ایران آهکی هستند و کلسیم فراوانی به شکل ترکیباتی مانند کربنات کلسیم دارند. بااینحال، مقدار کل کلسیم موجود در خاک با مقدار قابل جذب آن برای گیاه یکسان نیست.
در خاکهای قلیایی، شرایط شیمیایی خاک میتواند بر دسترسی برخی عناصر غذایی تأثیر بگذارد. همچنین شوری و سدیمی بودن خاک، کیفیت آب آبیاری، تراکم خاک و وضعیت زهکشی ممکن است بر جذب آب و عناصر غذایی اثرگذار باشند.
از طرف دیگر، کلسیم در گیاه تحرک محدودی دارد و انتقال آن به اندامهای مختلف تا حد زیادی به جریان تعرق و انتقال آب وابسته است. به همین دلیل، تأمین کلسیم باید متناسب با نیاز اندامهای در حال رشد و شرایط جذب انجام شود.
بنابراین صرف آهکی بودن خاک، دلیل کافی برای مصرف یا عدم مصرف کود کلسیم نیست. پیش از تصمیمگیری باید وضعیت کلسیم قابل جذب، شوری و سدیمی بودن خاک، کیفیت آب و نتایج آزمایش برگ بررسی شوند.
انواع کود کلسیم برای پسته
کودهای مختلفی برای تأمین کلسیم در کشاورزی استفاده میشوند. از میان منابع رایج، نیترات کلسیم و تیوسولفات کلسیم به دلیل حلالیت و قابلیت استفاده در برنامههای تغذیهای باغها اهمیت دارند. برخی ترکیبات دیگر مانند کلرید کلسیم و کودهای کلاته کلسیم نیز در پژوهشها و برنامههای محلولپاشی بررسی شدهاند.
۱. نیترات کلسیم چیست؟
نیترات کلسیم با فرمول شیمیایی Ca(NO₃)₂ یکی از کودهای محلول و پرکاربرد برای تأمین همزمان کلسیم و نیتروژن است. این کود از واکنش ترکیبات کلسیمی با اسید نیتریک تولید میشود و معمولاً به شکل پودر، کریستال، گرانول یا پریل عرضه میشود.
ویژگیهای مهم نیترات کلسیم عبارتاند از:
- تأمین کلسیم محلول برای گیاه
- تأمین نیتروژن به شکل نیترات
- حلالیت بالا در آب
- قابلیت استفاده در خاک و سیستم کودآبیاری
- امکان استفاده در برخی برنامههای محلولپاشی با فرمولاسیون و غلظت مناسب
در برخی گریدهای رایج نیترات کلسیم، مقدار عناصر غذایی حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد نیتروژن و ۱۹ درصد کلسیم محلول در آب است. البته ترکیب دقیق محصول باید از روی برچسب و مشخصات فنی همان کود بررسی شود.
روش مصرف نیترات کلسیم در باغ پسته
نیترات کلسیم را میتوان با توجه به شرایط باغ از طریق خاک یا سیستم آبیاری استفاده کرد. انتخاب روش مصرف به عواملی مانند نیاز درخت به کلسیم و نیتروژن، کیفیت آب آبیاری، بافت خاک و مرحله رشد بستگی دارد.
در برخی برنامههای تغذیهای، مصرف این کود پس از برداشت یا در اوایل فصل رشد در نظر گرفته میشود؛ اما مقدار و زمان دقیق آن باید با نیاز واقعی درخت هماهنگ باشد.
نکته مهم این است که نیترات کلسیم علاوه بر کلسیم، نیتروژن نیز وارد برنامه غذایی درخت میکند. بنابراین مصرف آن بدون محاسبه نیاز نیتروژن میتواند باعث برهم خوردن تعادل تغذیهای و افزایش بیش از حد رشد رویشی شود.
آیا نیترات کلسیم برای محلولپاشی مناسب است؟
نیترات کلسیم بیشتر بهعنوان منبع مصرف خاکی و کودآبیاری شناخته میشود؛ اما برخی پژوهشها نیز اثر محلولپاشی آن را روی درختان پسته بررسی کردهاند.
برای مثال، در یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۵، محلولپاشی نیترات کلسیم در دو رقم اکبری و کلهقوچی بررسی شد. نتایج نشان داد برخی تیمارهای کلسیمی در کاهش آسیبهای فیزیولوژیک پوسته و ریزش میوه مؤثر بودند. این موضوع نشان میدهد که کاربرد برگی نیترات کلسیم در شرایط مشخص میتواند قابل بررسی باشد؛ اما نباید آن را به معنای مناسب بودن هر نوع نیترات کلسیم تجاری برای محلولپاشی دانست.
برای محلولپاشی باید از محصولی استفاده شود که برای این روش کاربردی مناسب باشد و غلظت مصرف آن مطابق دستورالعمل تولیدکننده و شرایط باغ تعیین شود.
نیترات کلسیم سیترال
اگر برای برنامه تغذیه باغ خود به دنبال منبعی برای تأمین کلسیم و نیتروژن هستید، میتوانید مشخصات و اطلاعات کود نیترات کلسیم سیترال را بررسی کنید.
برای مشاهده مشخصات محصول و اطلاعات خرید، به صفحه محصول نیترات کلسیم مراجعه کنید.
۲. تیوسولفات کلسیم چیست؟
تیوسولفات کلسیم یا Calcium Thiosulfate با فرمول شیمیایی CaS₂O₃، یک کود مایع و منبع تأمین کلسیم و گوگرد است. این کود معمولاً به شکل محلول شفاف عرضه میشود و در باغها، مزارع و کشتهای گلخانهای از طریق سیستم آبیاری قابل استفاده است.
در برخی فرمولاسیونهای رایج تیوسولفات کلسیم، حدود ۶٫۷ درصد کلسیم و ۱۰ درصد گوگرد وجود دارد؛ البته مقدار واقعی به مشخصات محصول بستگی دارد.
مهمترین ویژگیهای تیوسولفات کلسیم عبارتاند از:
- تأمین همزمان کلسیم و گوگرد
- قابلیت استفاده در کودآبیاری
- شکل مایع و سهولت تزریق به سیستم آبیاری در صورت سازگاری
- امکان استفاده در برنامههای مدیریت خاکهای سدیمی
نقش تیوسولفات کلسیم در خاکهای سدیمی
در خاکهای سدیمی، سدیم قابل تبادل میتواند به ساختمان خاک آسیب بزند و نفوذپذیری آب را کاهش دهد. کلسیم موجود در تیوسولفات کلسیم میتواند به جابهجایی سدیم از محلهای تبادلی خاک کمک کند.
بااینحال، برای خارج شدن سدیم جابهجاشده از ناحیه ریشه، آبشویی مناسب و زهکشی مؤثر ضروری است. بنابراین تیوسولفات کلسیم بهتنهایی و بدون مدیریت آب و زهکشی، راهحل کامل اصلاح خاک سدیمی نیست.
گوگرد موجود در تیوسولفات نیز پس از انجام فرایندهای میکروبی در خاک، به شکل سولفات تبدیل میشود. سولفات یکی از شکلهای قابل جذب گوگرد برای گیاه است.
نکته مهم این است که تیوسولفات کلسیم در مطالعات جدید محلولپاشی پسته که در ادامه معرفی میشوند، بهعنوان تیمار اصلی بررسی نشده است. بنابراین نباید نتایج پژوهشهای نیترات کلسیم یا نانوکلسیم را مستقیماً به این کود تعمیم داد.
۳. کلرید کلسیم و کودهای کلاته کلسیم
کلرید کلسیم و ترکیبات کلاته کلسیم نیز از منابع تأمین کلسیم هستند که در برخی پژوهشها بهصورت محلولپاشی استفاده شدهاند.
کلرید کلسیم حاوی کلسیم محلول است؛ اما به دلیل وجود کلر، در انتخاب غلظت و شرایط مصرف آن باید احتیاط کرد. بهویژه در باغهایی که آب یا خاک شوری بالایی دارند، استفاده از این ترکیب باید با توجه به شرایط منطقه انجام شود.
کودهای کلاته کلسیم نیز بسته به نوع عامل کلاتکننده، فرمولاسیون و کیفیت محصول میتوانند ویژگیهای متفاوتی داشته باشند. برخی مطالعات، ترکیبات کلاته کلسیم را برای کاهش اثر تنشهای محیطی در پسته بررسی کردهاند.
جدیدترین پژوهشها درباره مصرف کلسیم در باغهای پسته
در سالهای اخیر، مطالعات متعددی درباره تأثیر کلسیم بر رشد، تغذیه و کیفیت میوه پسته انجام شده است. نتایج این پژوهشها نشان میدهد که اثر کلسیم فقط به تأمین عنصر غذایی محدود نمیشود و نوع ترکیب، زمان مصرف، رقم پسته و شرایط محیطی نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.
پژوهش سال ۲۰۲۵؛ تأثیر محلولپاشی نیترات کلسیم بر عارضههای فیزیولوژیک میوه
یکی از مطالعات مرتبط با کاربرد کلسیم در پسته، پژوهشی با عنوان «Avoiding endocarp lesion and abscission of pistachio nut using lecithin-enriched calcium nitrate» است که در سال ۲۰۲۵ در مجله Journal of Horticulture and Postharvest Research منتشر شد.
در این پژوهش، درختان ۱۸ ساله دو رقم اکبری و کلهقوچی در یک باغ تجاری بررسی شدند. تیمارهای آزمایش شامل آب بهعنوان شاهد، محلول نیترات کلسیم ۰٫۴ درصد و نیترات کلسیم ۰٫۲ درصد غنیشده با لسیتین بود. محلولپاشی دو هفته پس از اتمام گل دهی انجام شد.
نتایج پژوهش نشان داد که تیمارهای کلسیمی در کاهش برخی مشکلات فیزیولوژیک، از جمله آسیب پوسته داخلی و ریزش میوه، مؤثر بودند. در برخی شاخصهای کیفی نیز پاسخ مثبت گزارش شد؛ بااینحال، واکنش دو رقم به تیمارها یکسان نبود و ترکیب نیترات کلسیم با لسیتین در بعضی شاخصها عملکرد متفاوتی نسبت به نیترات کلسیم بهتنهایی داشت.
نتیجه کاربردی: این مطالعه نشان میدهد که محلولپاشی کلسیم در مرحله مشخصی از رشد میوه میتواند در مدیریت برخی عارضههای فیزیولوژیک پسته مورد توجه قرار گیرد. بااینحال، غلظت و زمان استفادهشده در این آزمایش را نباید بدون بررسی به همه ارقام و باغها تعمیم داد.
پژوهش سال ۲۰۲۶؛ تأثیر نانوکلسیم بر رشد و وزن مغز پسته احمدآقایی
در مطالعهای که در سال ۲۰۲۶ در مجله BMC Plant Biology منتشر شد، اثر چند ترکیب نانویی بر عملکرد و کیفیت پسته رقم احمدآقایی بررسی شد.
این آزمایش در یک باغ تجاری پسته در شهرستان زرند استان کرمان انجام شد. درختان مورد بررسی حدود ۱۵ سال سن داشتند و پژوهشگران اثر محلولپاشی ترکیبات مختلف را در دو زمان ۶۰ و ۷۵ روز پس از اتمام گل دهی ارزیابی کردند.
یکی از تیمارها، نانوذرات هیدروکسید کلسیم متصل به آرژنین بود. نتایج نشان داد که این ترکیب در زمان ۶۰ روز پس از اتمام گل دهی، نسبت به شاهد باعث افزایش ۴۵٫۲ درصدی سطح برگ، افزایش ۳۱ درصدی وزن خشک یک مغز و افزایش ۳۱ درصدی عملکرد شاخهای شد.
در همین پژوهش، تیمار روی متصل به آرژنین در برخی شاخصهای کیفی مانند خندانی و کاهش پوکی و بدشکلی نتایج برجستهتری داشت.
نتیجه کاربردی: این مطالعه اهمیت زمان محلولپاشی و نوع فرمولاسیون کلسیم را نشان میدهد. بااینحال، نانوکلسیم متصل به آرژنین یک ترکیب تخصصی است و نتایج آن را نمیتوان مستقیماً به نیترات کلسیم، تیوسولفات کلسیم یا سایر کودهای کلسیمی تجاری تعمیم داد. همچنین زمان ۶۰ روز پس از اتمام گل دهی، نتیجه همین آزمایش است و نباید بهعنوان زمان قطعی مصرف همه کودهای کلسیمی معرفی شود.
پژوهش سال ۲۰۲۳؛ نقش کلسیم در کاهش اثر سمیت بور در شرایط شوری
در مطالعهای منتشرشده در مجله Journal of Plant Nutrition در سال ۲۰۲۳، اثر محلولپاشی کلسیم بر سه پایه پسته در شرایط شوری و سمیت بور بررسی شد.
در این آزمایش، از دو منبع کلسیم شامل کلات آمینواسیدی و کلرید کلسیم استفاده شد. گیاهان در شرایط شوری و در معرض مقادیر بالای بور قرار گرفتند و اثر محلولپاشی کلسیم بر رشد و وضعیت فیزیولوژیک آنها ارزیابی شد.
نتایج نشان داد که محلولپاشی کلسیم توانست مقدار بور تجمعیافته در برگ، ساقه و ریشه را کاهش دهد و بخشی از اثرات منفی سمیت بور بر رشد گیاه را تعدیل کند. در شرایط این آزمایش، تیمار کلسیم کلاتشده در کاهش اثرات سمیت بور عملکرد بهتری از کلرید کلسیم داشت.
نتیجه کاربردی: این پژوهش نشان میدهد که کلسیم میتواند در مدیریت برخی تنشهای تغذیهای، بهویژه در شرایط همراهی شوری و بور بالا، نقش داشته باشد. البته آزمایش روی پایههای پسته و در شرایط کنترلشده انجام شده است؛ بنابراین نمیتوان غلظتها و برنامه مصرف آن را بدون بررسی به باغهای بارده تعمیم داد.
آیا کود کلسیم باعث افزایش خندانی پسته میشود؟
یکی از پرسشهای رایج باغداران این است که آیا مصرف کود کلسیم میتواند درصد خندانی پسته را افزایش دهد؟
کلسیم در استحکام دیواره سلولی و رشد طبیعی بافتهای گیاهی نقش دارد و برخی مطالعات نیز اثر تیمارهای کلسیمی را بر وزن و کیفیت میوه بررسی کردهاند. بااینحال، خندانی پسته یک ویژگی پیچیده است و فقط به تغذیه کلسیم وابسته نیست.
عوامل ژنتیکی، شرایط آبیاری، وضعیت تغذیهای، زمان رشد میوه، دما و شرایط محیطی در خندانی محصول نقش دارند. بنابراین نمیتوان ادعا کرد که مصرف هر نوع کود کلسیم بهتنهایی باعث افزایش خندانی پسته میشود.
همچنین باید بین خندانی مغز و شکاف پوست سبز تفاوت قائل شد. این دو پدیده از نظر بافت گیاهی و فرایندهای فیزیولوژیک یکسان نیستند.
پژوهش جدید درباره شکاف پوست سبز پسته چه میگوید؟
در مقالهای که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر و در شماره مارس ۲۰۲۶ مجله Journal of Experimental Botany چاپ شد، سازوکارهای سلولی و تغییرات دیواره سلولی مرتبط با شکاف پوست سبز پسته بررسی شده است.
این پژوهش نشان داد که تغییرات پکتین و دیواره سلولی در مراحل پایانی رشد میوه، در افزایش اندازه برخی سلولها، کاهش چسبندگی بین سلولها و نرم شدن بافت پوست سبز نقش دارند. همچنین دادههای باغی نشان دادند که آبیاری و رطوبت محیط میتوانند بر وضعیت شکاف پوست سبز تأثیر بگذارند.
اهمیت این مطالعه در آن است که نشان میدهد شکاف پوست سبز پسته فقط یک مسئله تغذیهای نیست و تغییرات بافتی و شرایط محیطی نیز در آن نقش دارند.
بنابراین برای مدیریت کیفیت پوست سبز و کاهش برخی عارضههای مرتبط با آن، علاوه بر تغذیه متعادل، باید وضعیت آبیاری، رطوبت و شرایط محیطی باغ نیز بررسی شود.
بهترین زمان مصرف کود کلسیم برای پسته چه زمانی است؟
زمان مصرف کود کلسیم به نوع کود، روش کاربرد، مرحله رشد درخت و هدف تغذیهای بستگی دارد.
در برنامههای تغذیهای باغ پسته، ممکن است مصرف منابع کلسیمی در دوره پس از برداشت یا اوایل فصل رشد در نظر گرفته شود. همچنین برخی مطالعات جدید، محلولپاشی کلسیم را در مراحل مشخصی از رشد میوه بررسی کردهاند.
برای مثال:
- در پژوهش نیترات کلسیم سال ۲۰۲۵، محلولپاشی دو هفته پس از اتمام گل دهی انجام شد.
- در پژوهش نانوکلسیم سال ۲۰۲۶، دو زمان ۶۰ و ۷۵ روز پس از اتمام گل دهی بررسی شدند و تیمار ۶۰ روز پس از اتمام گل دهی در برخی شاخصها نتایج بهتری داشت.
این زمانها مربوط به شرایط و فرمولاسیونهای مشخص آزمایشی هستند و نباید بهعنوان برنامه قطعی مصرف تمام کودهای کلسیمی در نظر گرفته شوند.
برای انتخاب زمان مناسب باید مرحله رشد درخت، رقم پسته، وضعیت تغذیهای، شرایط آبوهوایی و دستورالعمل محصول بررسی شود.
نکات مهم هنگام مصرف کودهای کلسیمی در باغ پسته
برای استفاده مؤثر و ایمن از کودهای کلسیمی، رعایت نکات زیر ضروری است:
۱. آزمایش خاک و برگ را جدی بگیرید: پیش از انتخاب کود، وضعیت کلسیم و سایر عناصر غذایی و همچنین شوری و سدیمی بودن خاک بررسی شود.
۲. به نیتروژن همراه کود توجه کنید: نیترات کلسیم علاوه بر کلسیم، نیتروژن نیز دارد. مقدار آن باید در محاسبه برنامه کلی کوددهی
سوالات متداول درباره کود کلسیم برای پسته
آیا مصرف کود کلسیم برای همه باغهای پسته ضروری است؟
خیر. نیاز به کود کلسیم باید بر اساس آزمایش خاک و برگ، شرایط باغ و نشانههای احتمالی کمبود تعیین شود.
نیترات کلسیم بهتر است یا تیوسولفات کلسیم؟
هیچکدام بهطور مطلق بهتر نیستند. نیترات کلسیم برای تأمین کلسیم و نیتروژن و تیوسولفات کلسیم برای تأمین کلسیم و گوگرد استفاده میشود. انتخاب آنها به نیاز تغذیهای باغ بستگی دارد.
آیا میتوان نیترات کلسیم را با کود فسفاته مخلوط کرد؟
مخلوط کردن این دو کود در محلول غلیظ میتواند باعث تشکیل رسوب فسفات کلسیم شود. بهتر است در مخازن جداگانه استفاده شوند و سازگاری آنها پیش از مصرف بررسی شود.
آیا تیوسولفات کلسیم زمانهای متفاوتی را بررسی کردهاند؛ بنابراین برنامه مصرف باید بر اساس شرایط باغ و دستورالعمل محصول تعیین شود. برای خاک شور مناسب است؟
تیوسولفات کلسیم میتواند در برخی برنامههای مدیریت خاکهای سدیمی به تأمین کلسیم کمک کند؛ اما برای اصلاح مؤثر خاک، بررسی نوع شوری، وضعیت سدیمی بودن، آبشویی و زهکشی ضروری است.
آیا محلولپاشی کلسیم باعث افزایش خندانی پسته میشود؟
برخی مطالعات اثر تیمارهای کلسیمی را بر رشد و کیفیت میوه بررسی کردهاند؛ اما خندانی پسته به عوامل متعددی وابسته است و نمیتوان افزایش آن را صرفاً به مصرف کلسیم نسبت داد.
بهترین زمان محلولپاشی کلسیم در پسته چه زمانی است؟
زمان مناسب به نوع ترکیب، رقم و مرحله رشد بستگی دارد.
منابع علمی مورد استفاده
1. Yousefi et al. (2025) – Avoiding endocarp lesion and abscission of pistachio nut using lecithin-enriched calcium nitrate.
مشاهده مقاله و اطلاعات کتابشناختی در FAO AGRIS
موضوع: محلولپاشی نیترات کلسیم در ارقام اکبری و کلهقوچی. FAO AGRIS
2. Nano-enabled nutrient management (2026) – Improving pistachio productivity in arid orchards using calcium hydroxide, zinc oxide, and cerium oxide nanoparticles.
مشاهده مقاله در BMC Plant Biology
موضوع: تأثیر نانوکلسیم متصل به آرژنین و زمان محلولپاشی در رقم احمدآقایی. Springer Nature Link
3. Mohit Rabaria et al. (2023) – Exogenous calcium improves growth and physiological responses of pistachio rootstocks against excess boron under salinity.
مشاهده مقاله در Journal of Plant Nutrition
موضوع: نقش کلسیم در کاهش اثر سمیت بور در شرایط شوری. Taylor & Francis Online
4. Zhang et al. (2026) – Cell layer-specific cell wall modification is associated with exo-mesocarp split in pistachio (Pistacia vera L.).
مشاهده مقاله در Journal of Experimental Botany
موضوع: تغییرات دیواره سلولی و نقش شرایط محیطی در شکاف پوست سبز پسته.
کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی