کنار میوه گرمسیری

کنار یکی از میوه ­های گرمسیری حساس نسبت به سرما است. اما نسبت به کم آبی و کیفیت پایین آب و خاک مقاوم است. در ایران تیپ­ های مختلفی از کنار وجود دارد که با توجه به شکل میوه نام گذاری محلی شده و با عناوین سیبی، تخم مرغی و دوکی و … شناخته می­شود. در چند سال اخیر ارقام مختلفی از کنار هندی با نام ­های پیشین، هرمز، خاورن، جاسک 1، آنامیس، هنگام و کهن معرفی شده­ اند.

درخت کنار پس از کاشت به مراقبت اندکی به لحاظ آبیاری و جلوگیری از چرای مفرط دام نیاز دارد و از لحاظ سازگاری اقلیمی، در شرایط آب و هوایی گرم و خشک رشد می کند. گونه بومی از نظر خواص دارویی، غذایی، اقتصادی، حفاظت خاک و تاثیر بر مسائل زیست بوم منطقه قابل توجه و بررسی است. بنابراین توسعه کاشت این درخت در مناطق جنوبی توجیه پذیر است.

برگ کنار، پروتئین خام بیشتر و الیاف خام کمتری نسبت به گیاهان خانواده گندمیان دارد. نتایج نشان داده مصرف ماده خشک، قابلیت هضم و وزن بدن، با مصرف برگ کنار به طور معنی داری افزایش یافته است که نشان می دهد برگ کنار، می تواند به عنوان مکمل خوراکی، در فصل خشک استفاده شود.

جنس Ziziphus متعلق به خانواده Rhamnaceae با نام های فارسی تنگرس، سنجد تلخ یا خولان است. این جنس حدود 100 گونه درختی یا بوته دار برگ ریز و همیشه سبز دارد که در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان پراکنده شده است. گونه هندی Ziziphus mauritiana و گونه بومی Ziziphus spina-christi گونه های مهم کنار مناطق جنوب هستند. کنار هندی، درختی پر رشد، کوچک و گسترده بوده که با توجه به رقم، ممکن است قائم و یا همانند انگور دارای شاخه هایی آویخته باشد.

مصارف کنار

1. تازه خوری میوه در گونه mauitiana
2. مصرف برگ در همه گونه­ ها به عنوان علوفه
3. مصرف برگ برای تهیه شامپو (سدر تهیه شده از برگ­های گونه Z.spina-christi
4. استفاده از ساقه به دلیل دارا بودن کیفیت مناسب برای ساخت ابزار­های کشاورزی
5. استفاده از چوب به عنوان یک الوار باارزش
6. چوب کنار زغال خوبی تولید می­کند
7. از شاخه­ های کنار جهت حصار کشی می­توان استفاده کرد
8. استفاده از میوه به صورت خشک، کنسرو، ترشی، مربا، شربت یا آب میوه و روغن کنار

چهار گونه معروف کنار در ایران

کنار بر اساس نوع گونه قابلیت رشد در اقلیم­ های مختلف را دارد.

1. کنار چینی(عناب): درخت خزان دار، رشد، گلدهی و رسیدن میوه کم و بیش وابسته به دما بوده و پرورش آن در مناطق معتدله و خشک رواج دارد.
2. کنار هندی(پیوندی) : درخت همیشه سبز است و در تمام سال بویژه بهار و تابستان رشد می­کند. سرعت رشد زیاد و نیاز به هرس سالانه دارد.
3. کنار وحشی(محلی سدر): درختی خزاندار و همیشه سبز است. سرعت رشد آن در نواحی گرمسیر و نیمه گرمسیر زیاد است و بهترین پایه برای تولید نهال پیوندی کنار هندی است.
4. کنار رملیک

تولید نهال پیوندی کنار هندی

1. قرار دادن میوه در کیسه پلاستیکی ضخیم و قرار دادن در معرض آفتاب برای له شدن گوشت میوه به مدت 10 تا 15 روز
2. شسشوی کامل میوه ­ها و حذف گوشت
3. چینه سرمایی بذرها در دمای 5-4 درجه سانتی­گراد در شن مرطوب به مدت 2 تا 3 هفته
4. کشت بذر­های چینه سرمایی شده
5. انتقال دانهال ­ها بعد از 3 تا 6 ماه به گلدان یا زمین اصلی
6. در نواحی جنوبی امکان پیوند دانهال­ ها در مرداد و شهریور وجود دارد.
7. پیوند دانهال ­ها با پیوندک کنار هندی به روش سپری در ارتفاع 30 سانتی از سطح خاک
8. قطع سر پایه بعد از پیوند جهت جوش خوردن و رشد سریعتر پیوندک

کاشت نهال در زمین اصلی

1. بهترین زمان کاشت در پاییز و اواخر زمستان
2. اعمال فاصله 6 در 6 متر با توجه به رشد گسترده و گاهی خزنده ارقام کنار
3. حفر گودال با عمق و قطر 100 سانتی­متر
4. مخلوط کردن خاک گودال با 10 تا 15 کیلوگرم کود حیوانی پوسیده و مقادیر مشخص از کودهای فسفره و پتاسه
5. آبیاری گودال جهت نشست خاک
6. کشت نهال
7. فشردن خاک پای نهال
8. بلافاصله آبیاری پس از کاشت

تربیت و هرس نهال کنار هندی

1. رشد یکطرفه نهال پیوندی در سال اول به دلیل غالبیت انتهایی پیوندک
2. لزوم تربیت و هرس جهت ایجاد ساختار رشدی متقارن
3. انجام هرس در بازه زمانی اسفند تا اردیبهشت
4. ایجاد 3 تا 5 شاخه اصلی روی تنه اصلی درخت به عنوان مبنای رشد نهایی درخت
5. استفاده از چسب باغبانی در محل­های برش
6. بریدن همه شاخه­ های فرعی بدون ایجاد ناخنک
7. هرس منظم پاجوش ­ها در تمام سال و جلوگیری از رشد و غالب شدن آنها بر پیوندک
8. هرس شاخه­ های خشک، شکسته، در هم رفته و انشعابات ضعیف