کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: مرجان سعیدی نژاد 
مرکبات از مهمترین محصولات باغی در ایران و جهان محسوب میشوند و نقش مهمی در تغذیه، سلامت و اقتصاد کشاورزی دارند. محصولاتی مانند پرتقال، نارنگی، لیمو و گریپفروت علاوه بر مصرف داخلی، سهم بالایی در صادرات دارند. در این مقاله، بهصورت جامع با اصول کاشت، نگهداری، تغذیه، کنترل آفات و برداشت مرکبات آشنا میشویم.
معرفی مرکبات
مرکبات متعلق به جنس Citrus از خانواده Rutaceae هستند و خاستگاه آنها جنوب شرق آسیاست. این گیاهان همیشه سبز بوده و دارای گلهای سفید و معطر هستند. میوه مرکبات سرشار از ویتامین C، آنتیاکسیدانها و مواد معدنی مفید برای بدن است. مرکبات همچنین در تولید اسانس های گیاهی و مواد معطر با کاربردهای دارویی یا آرایشی و بهداشتی و طعم دهنده غذا مورد استفاده قرار می گیرند.
مناطق مناسب کشت مرکبات در ایران
مرکبات در ایران در سه منطقه اصلی کشت میشوند:
شمال کشور
استانهای مازندران، گیلان و گلستان دارای آبوهوای مرطوب و مناسب هستند. مهمترین چالش این مناطق، سرمازدگی زمستانی است.
مناطق مرکزی
استانهایی مانند فارس، کرمان و خوزستان دارای اقلیم گرم و خشک هستند و آبیاری منظم در آنها اهمیت زیادی دارد.
جنوب کشور
هرمزگان و سواحل دریای عمان به دلیل نبود یخبندان، برای کشت لیموترش مناسباند، اما شوری خاک مشکل اصلی این مناطق است.
شرایط محیطی مورد نیاز مرکبات
دما
دمای مناسب رشد مرکبات بین 14 تا 40 درجه سانتیگراد است. بهترین دما برای رشد، حدود 29 تا 32 درجه میباشد. دمای بالاتر از 40 درجه موجب سوختگی برگ و میوه میشود.
رطوبت و بارندگی
رطوبت بالا باعث افزایش بیماریهای قارچی میشود. بارندگی زیاد در زمان گلدهی، موجب کاهش تشکیل میوه خواهد شد.
باد
بادهای شدید باعث ریزش گل و آسیب به میوه میشوند. استفاده از بادشکن در باغها توصیه میشود.
احداث باغ مرکبات
برای احداث باغ موفق، انتخاب زمین مناسب اهمیت زیادی دارد. خاک باید زهکشی خوبی داشته باشد و از تجمع آب جلوگیری شود.
مراحل کاشت
- آمادهسازی زمین
- حفر گودال مناسب
- افزودن کود دامی پوسیده
- هرس ریشه نهال
- کاشت اصولی
- آبیاری اولیه
فاصله کاشت بر اساس رقم، پایه و شرایط اقلیمی تعیین میشود.
ارقام و پایههای مهم مرکبات
ارقام پرکشت
- پرتقال: تامسون، والنسیا
- نارنگی: انشو، کلمانتین، کینو
- لیمو: لیسبون، مکزیکی
- گریپفروت: مارش
پایهها
پایهها روی مقاومت درخت، میزان رشد و عملکرد تأثیر مستقیم دارند. پایههای مهم شامل نارنج، پونسیروس و سیترنج هستند.
تولید نهال و پیوند
تکثیر مرکبات بیشتر به روش پیوند جوانهای انجام میشود. در این روش، ابتدا بذر پایه در خزانه کاشته شده و پس از رشد، پیوند انجام میشود. این کار باعث یکنواختی، افزایش مقاومت و بهبود کیفیت درختان میشود.
هرس و تربیت درختان
هرس منظم باعث افزایش نورگیری، تهویه بهتر و کاهش بیماریها میشود.
انواع هرس
- هرس فرمدهی
- هرس نگهداری
- هرس باردهی
- هرس جوانسازی
تربیت صحیح درخت، استحکام شاخهها و توزیع مناسب میوه را تضمین میکند.
تغذیه و کوددهی در باغهای مرکبات
تغذیه صحیح یکی از مهمترین عوامل افزایش عملکرد و کیفیت میوه است. کمبود یا مصرف بیش از حد کود، باعث ضعف درخت و کاهش محصول میشود.
اهمیت آزمایش خاک و برگ
برای تنظیم برنامه کوددهی دقیق، انجام آزمایش خاک و برگ ضروری است.
- آزمایش خاک: هر ۲ تا ۳ سال
- آزمایش برگ: اواخر تابستان
نتایج این آزمایشها از مصرف بیرویه کود جلوگیری میکند.
عناصر غذایی مورد نیاز مرکبات
عناصر پرمصرف
- نیتروژن (N): رشد رویشی و سبزینگی
- فسفر (P): تقویت ریشه و گلدهی
- پتاسیم (K): افزایش کیفیت و اندازه میوه
عناصر کممصرف
- آهن (Fe)
- روی (Zn)
- منگنز (Mn)
- بر (B)
در خاکهای آهکی ایران، کمبود آهن و روی بسیار رایج است.
کوددهی خاکی
مناسب برای کودهای پایه مانند فسفر و پتاسیم
کودآبیاری
انتقال کود محلول همراه آب آبیاری، بسیار مؤثر در سیستم قطرهای
محلولپاشی
برای تأمین سریع ریزمغذیها، بهویژه در مواقع کمبود
زمانبندی کوددهی
- قبل از گلدهی
- بعد از تشکیل میوه
- بعد از برداشت
تقسیم کود در چند مرحله باعث جذب بهتر میشود.
نقش کودهای آلی
کود دامی و کمپوست موجب:
- بهبود ساختار خاک
- افزایش نگهداری آب
- تقویت فعالیت میکروبی
آفات و بیماریهای مرکبات
آفات و بیماریها از عوامل اصلی کاهش عملکرد باغ هستند. مدیریت صحیح، نقش مهمی در حفظ سلامت درختان دارد.
آفات مهم مرکبات
شپشکها
علائم: زردی برگ، عسلک، قارچ دودهای
کنترل: روغن ولک، هرس، سمپاشی هدفمند
کنهها
علائم: رنگپریدگی برگ، کاهش فتوسنتز
کنترل: کنهکش، حفظ دشمنان طبیعی
مگس میوه
علائم: سوراخ روی میوه، پوسیدگی داخلی
کنترل: تله فرمونی، جمعآوری میوه آلوده
شتهها
علائم: پیچیدگی برگ، ضعف رشد
کنترل: صابون حشرهکش، دشمنان طبیعی
بیماریهای مهم مرکبات
گموز
علائم: ترشح صمغ، پوسیدگی طوقه
کنترل: زهکشی مناسب، قارچکش
پوسیدگی قهوهای
علائم: لکه قهوهای، بوی نامطبوع
کنترل: تهویه، برداشت بهموقع
شانکر باکتریایی
علائم: زخم روی برگ و میوه
کنترل: سموم مسی، حذف شاخه آلوده
آنتراکنوز
علائم: لکه سیاه، خشکیدگی شاخه
کنترل: هرس بهداشتی، قارچکش
مدیریت تلفیقی آفات (IPM)
بهترین روش کنترل آفات استفاده از مدیریت تلفیقی است که شامل:
- پایش منظم
- تغذیه متعادل
- حفظ دشمنان طبیعی
- سمپاشی هدفمند
- ارقام مقاوم
برداشت مرکبات
زمان برداشت زمانی است که نسبت قند به اسید به حد مطلوب برسد. برداشت باید در هوای خنک و با قیچی انجام شود تا به میوه آسیب نرسد.
نگهداری و بستهبندی
پس از برداشت، میوهها باید خنکسازی شده و در سردخانه نگهداری شوند.
شرایط مناسب:
- دما: 3 تا 7 درجه
- رطوبت: 80 تا 90 درصد
درجهبندی و بستهبندی مناسب، ارزش بازار محصول را افزایش میدهد.
جمعبندی
موفقیت در تولید مرکبات نیازمند رعایت اصول کاشت، تغذیه، آبیاری، کنترل آفات و برداشت اصولی است. با مدیریت صحیح، میتوان باغی پربازده و اقتصادی ایجاد کرد.
