کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: پشتیبانی کیا سم 
گندم یکی از مهمترین محصولات زراعی کشور است و عوامل مختلفی مانند آفات، بیماریها و علفهای هرز میتوانند عملکرد و کیفیت آن را کاهش دهند. تشخیص بهموقع این عوامل و انتخاب روش مناسب برای کنترل آنها، نقش مهمی در حفظ عملکرد مزرعه دارد.
نکته مهم این است که هر مشاهدهای در مزرعه به معنی نیاز فوری به سمپاشی نیست. شناسایی صحیح عامل خسارت، پایش مزرعه، توجه به مرحله رشد گندم و استفاده از روشهای مدیریت تلفیقی، پایه یک برنامه اصولی حفاظت از گندم است. FAO نیز بر پایش مستمر و مدیریت تلفیقی در کنترل بیماریهای گندم تأکید دارد.
در این مقاله با مهمترین آفات، بیماریها و علفهای هرز گندم و روشهای کلی مدیریت آنها آشنا میشویم.
مهمترین آفات گندم
۱. سن گندم
سن گندم یکی از مهمترین آفات گندم در بسیاری از مناطق تولید این محصول است. این آفت در مراحل مختلف رشد گندم میتواند به گیاه خسارت وارد کند، اما خسارت تغذیه از دانه در حال تشکیل و رسیدن اهمیت بیشتری دارد.
تغذیه سن از دانه میتواند علاوه بر کاهش عملکرد، کیفیت دانه و خصوصیات نانوایی گندم را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
روش مدیریت سن گندم
پایش مزرعه و بررسی تراکم آفت، قبل از تصمیمگیری برای مبارزه اهمیت زیادی دارد. استفاده از ارقام مناسب، رعایت اصول زراعی و انجام مبارزه شیمیایی در صورت رسیدن جمعیت آفت به سطح خسارت اقتصادی، از اجزای مدیریت آن هستند.
۲. شتههای گندم
شتهها از آفات مکنده گندم هستند که با تغذیه از شیره گیاهی میتوانند باعث ضعف بوته و کاهش رشد شوند.
در برخی شرایط، اهمیت شتهها فقط به خسارت مستقیم آنها محدود نمیشود؛ زیرا بعضی گونههای شته میتوانند در انتقال بیماریهای ویروسی نیز نقش داشته باشند.
چگونه شته را مدیریت کنیم؟
پیش از استفاده از سم باید تراکم شته و وضعیت دشمنان طبیعی آن بررسی شود. حشرات مفیدی مانند کفشدوزکها و بالتوریها میتوانند در کنترل طبیعی جمعیت شتهها نقش داشته باشند.
بنابراین مشاهده تعداد محدودی شته در مزرعه الزاماً به معنی نیاز به سمپاشی نیست.
۳. ملخها
ملخها در برخی مناطق و در صورت افزایش جمعیت میتوانند خسارت قابل توجهی به مزارع گندم وارد کنند.
آنها با تغذیه از برگ و سایر اندامهای سبز گیاه، سطح فتوسنتزی را کاهش میدهند. شدت خسارت به گونه ملخ، تراکم جمعیت، مرحله رشد گندم و شرایط منطقه بستگی دارد.
پایش مزارع و مناطق اطراف مزرعه، بهخصوص محلهای تجمع و زادآوری ملخ، در مدیریت این آفت اهمیت دارد.
۴. آفات خاکزی و سوسکهای مرتبط با گندم
برخی آفات خاکزی میتوانند به ریشه، طوقه و اندامهای زیرزمینی گندم آسیب وارد کنند.
خسارت آنها ممکن است به شکل کاهش تراکم بوته، ضعف گیاه یا از بین رفتن بوتههای جوان دیده شود.
در چنین شرایطی تشخیص دقیق عامل خسارت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا علائم مشابه ممکن است در اثر بیماریهای ریشه، مشکلات خاک یا تنشهای محیطی نیز ایجاد شوند.
مهمترین بیماریهای گندم
بیماریهای گندم یکی از عوامل مهم کاهش عملکرد هستند. در میان آنها، بیماریهای زنگ اهمیت ویژهای دارند. FAO زنگ زرد، زنگ برگ و زنگ ساقه را از مهمترین بیماریهای گندم در جهان معرفی میکند و بر اهمیت پایش مداوم آنها تأکید دارد.
۵. زنگ زرد گندم
عامل بیماری: Puccinia striiformis f. sp. tritici
زنگ زرد یا زنگ نواری یکی از بیماریهای مهم گندم است که در شرایط مناسب میتواند بهسرعت در مزرعه گسترش پیدا کند.
علائم زنگ زرد
مهمترین نشانه بیماری، ایجاد جوشها یا نوارهای زرد و زرد-نارنجی روی برگ است.
با افزایش شدت بیماری، سطح سبز برگ کاهش پیدا میکند و توان گیاه برای فتوسنتز و پر کردن دانه کاهش مییابد.
مدیریت زنگ زرد
یکی از مؤثرترین روشهای مدیریت، استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل است. پایش مزرعه و شناسایی سریع کانونهای بیماری نیز اهمیت زیادی دارد.
در شرایطی که استفاده از قارچکش ضروری باشد، زمان مصرف باید بر اساس مرحله رشد گیاه، شدت بیماری و توصیه کارشناسی تعیین شود.
FAO نیز مقاومت ژنتیکی و پایش بیماری را از پایههای مهم مدیریت زنگ گندم میداند.
۶. زنگ قهوهای یا زنگ برگ گندم
عامل بیماری: Puccinia triticina
زنگ قهوهای بیشتر روی برگهای گندم مشاهده میشود.
علائم بیماری معمولاً به شکل جوشهای کوچک نارنجی، قهوهای یا زنگمانند روی سطح برگ ظاهر میشوند.
در آلودگی شدید، کاهش سطح برگ سبز میتواند باعث کاهش توان گیاه برای تولید مواد فتوسنتزی و در نتیجه کاهش عملکرد شود.
استفاده از ارقام مقاوم، پایش مزرعه و کنترل هدفمند در صورت نیاز از روشهای اصلی مدیریت این بیماری هستند.
۷. زنگ سیاه یا زنگ ساقه گندم
عامل بیماری: Puccinia graminis
زنگ سیاه میتواند ساقه، برگ و سایر اندامهای هوایی گندم را آلوده کند.
این بیماری در شرایط مناسب قادر است خسارت زیادی ایجاد کند و در آلودگی شدید موجب ضعف ساقه و کاهش عملکرد شود.
با توجه به توانایی عوامل زنگ در ایجاد نژادهای جدید، پایش مستمر و استفاده از ارقام دارای مقاومت مناسب اهمیت زیادی دارد.
۸. سپتوریوز و بیماریهای لکهبرگی
بیماریهای لکهبرگی گندم میتوانند باعث ایجاد لکههای قهوهای، زرد یا نکروزه روی برگ شوند.
با گسترش بیماری، برگهای بیشتری آلوده شده و سطح فتوسنتزی گیاه کاهش پیدا میکند.
رطوبت، بارندگی و باقی ماندن بقایای آلوده گیاهی میتوانند در توسعه برخی بیماریهای لکهبرگی نقش داشته باشند.
مدیریت بقایای گیاهی، تناوب زراعی، استفاده از ارقام مناسب و پایش مزرعه از روشهای مهم مدیریت هستند. FAO نیز تناوب و روشهای زراعی را در کنار مقاومت ژنتیکی و سایر روشها از اجزای مدیریت بیماریهای گندم معرفی میکند.
۹. سفیدک سطحی گندم
سفیدک سطحی با ایجاد پوشش سفیدرنگ روی سطح برگها شناخته میشود.
در شرایط مساعد، بیماری میتواند توسعه پیدا کند و با کاهش سطح فتوسنتزی برگ، رشد و عملکرد گیاه را تحت تأثیر قرار دهد.
مدیریت صحیح تراکم بوته، انتخاب رقم مناسب و پایش مزرعه میتواند در کاهش خطر بیماری مؤثر باشد.
۱۰. فوزاریوم سنبله
فوزاریوم سنبله یکی از بیماریهای مهم گندم است که علاوه بر کاهش عملکرد، از نظر کیفیت و سلامت دانه نیز اهمیت دارد.
یکی از نگرانیهای اصلی درباره این بیماری، احتمال تولید مایکوتوکسین توسط برخی گونههای قارچ فوزاریوم است.
مدیریت فوزاریوم سنبله
تناوب زراعی، مدیریت بقایای آلوده، استفاده از ارقام مناسب و توجه به شرایط محیطی در دورههای حساس از اقدامات مهم مدیریتی هستند.
در مناطق دارای سابقه بیماری، برنامه مدیریت باید قبل از رسیدن گیاه به مرحله حساس طراحی شود.
۱۱. سیاهک آشکار گندم
در سیاهک آشکار، علائم بیماری در زمان تشکیل سنبله قابل مشاهده است.
سنبله آلوده ممکن است به تودهای از اسپورهای سیاه تبدیل شود که بهوسیله باد در مزرعه پراکنده میشوند.
پیشگیری
استفاده از بذر سالم و مدیریت صحیح بذر از مهمترین روشهای کاهش خطر این بیماری است.
۱۲. سیاهک پنهان گندم
در سیاهک پنهان، عامل بیماری ارتباط نزدیکی با بذر دارد و علائم ممکن است تا زمان تشکیل سنبله بهصورت واضح دیده نشوند.
به همین دلیل استفاده از بذر سالم و ضدعفونی اصولی بذر اهمیت زیادی دارد.
مهمترین علفهای هرز گندم
علفهای هرز با گندم برای آب، نور، فضا و عناصر غذایی رقابت میکنند.
در صورت تراکم بالا، این رقابت میتواند باعث کاهش رشد و عملکرد گندم شود. علاوه بر این، برخی علفهای هرز میتوانند بهعنوان میزبان برخی آفات و عوامل بیماریزا نیز عمل کنند.
به همین دلیل مدیریت علفهای هرز باید بخشی از برنامه کلی مدیریت مزرعه باشد. FAO توصیه میکند مدیریت علفهای هرز با ترکیبی از روشهای شیمیایی و غیرشیمیایی انجام شود.
۱۳. یولاف وحشی
Avena spp.
یولاف وحشی از مهمترین علفهای هرز باریکبرگ غلات محسوب میشود.
به دلیل شباهت چرخه رشد آن با گندم، میتواند در طول فصل زراعی رقابت شدیدی با محصول داشته باشد.
کنترل این علف هرز باید در زمان مناسب انجام شود و انتخاب علفکش بر اساس گونه، مرحله رشد علف هرز، مرحله رشد گندم و سابقه مصرف علفکش در مزرعه انجام گیرد.
۱۴. چچم
Lolium spp.
چچم یکی دیگر از علفهای هرز مهم باریکبرگ در مزارع غلات است.
یکی از چالشهای مهم در مدیریت چچم، مقاومت به برخی علفکشها در بعضی مناطق است.
به همین دلیل استفاده مکرر از یک علفکش یا یک مکانیسم اثر میتواند مشکل مقاومت را تشدید کند.
مدیریت تناوبی مکانیسمهای اثر، تناوب زراعی و جلوگیری از تولید بذر علف هرز از اصول مهم مدیریت چچم هستند.
۱۵. فالاریس یا علف قناری
Phalaris spp.
گونههای مختلف فالاریس میتوانند در مزارع گندم و سایر غلات رشد کنند.
این علف هرز با محصول برای منابع موجود رقابت میکند و در صورت باقی ماندن تا مرحله تولید بذر، میتواند بانک بذر خاک را افزایش دهد.
شناسایی دقیق گونه و کنترل در مرحله مناسب رشد اهمیت زیادی دارد.
۱۶. دمروباهی
Alopecurus spp.
دمروباهی از علفهای هرز باریکبرگ است که در برخی مناطق در مزارع غلات مشاهده میشود.
کنترل آن باید بر اساس شناسایی دقیق گونه و حساسیت آن به علفکش مورد استفاده انجام شود.
۱۷. خردل وحشی
Sinapis spp.
خردل وحشی از علفهای هرز پهنبرگ مهم مزارع گندم است.
این علف هرز در مراحل اولیه رشد میتواند با گندم رقابت کند و اگر اجازه تولید بذر پیدا کند، جمعیت آن در سالهای بعد افزایش مییابد.
بنابراین کنترل پیش از بذردهی اهمیت زیادی دارد.
۱۸. شلمی
Raphanus spp.
شلمی نیز از علفهای هرز پهنبرگ مهم در مزارع غلات است.
مانند سایر علفهای هرز، زمان کنترل اهمیت زیادی دارد و انتخاب علفکش باید بر اساس گونه و مرحله رشد انجام شود.
۱۹. پیچک صحرایی
Convolvulus arvensis
پیچک صحرایی به دلیل سیستم ریشهای قوی و توانایی رشد مجدد، یکی از علفهای هرز دشوار برای مدیریت محسوب میشود.
کنترل آن معمولاً به یک اقدام محدود نمیشود و مدیریت بلندمدت مزرعه، تناوب و جلوگیری از تولید بذر میتواند اهمیت داشته باشد.
۲۰. هفتبند
گونههای مختلف هفتبند نیز ممکن است در مزارع گندم دیده شوند و با گیاه اصلی رقابت کنند.
برای کنترل موفق، ابتدا باید گونه بهدرستی شناسایی شود؛ زیرا پاسخ علفهای هرز مختلف به علفکشها میتواند متفاوت باشد.
راهنمای UC IPM نیز یولاف وحشی، فالاریس، چچم، علفهای هرز خانواده خردل، پیچک صحرایی و چندین علف هرز دیگر را در مدیریت غلات مورد توجه قرار داده است.
چه زمانی باید برای کنترل اقدام کنیم؟
یکی از اشتباهات رایج در مدیریت مزرعه، سمپاشی صرفاً بر اساس مشاهده یک آفت، بیماری یا علف هرز است.
قبل از هر تصمیم باید چند سؤال پاسخ داده شود:
عامل خسارت چیست؟
آفت، بیماری، علف هرز یا حتی یک مشکل تغذیهای و محیطی؟
شدت و پراکنش آن چقدر است؟
ممکن است یک عامل در چند بوته دیده شود اما هنوز تهدید اقتصادی برای کل مزرعه نباشد.
گندم در چه مرحلهای قرار دارد؟
حساسیت محصول به عوامل مختلف در مراحل رشد متفاوت است.
شرایط آبوهوایی چگونه است؟
دما، رطوبت و بارندگی میتوانند بر توسعه بیماریها و فعالیت آفات تأثیر بگذارند.
آیا سابقه مقاومت وجود دارد؟
بهخصوص در مدیریت علفهای هرز، استفاده تکراری از یک مکانیسم اثر میتواند خطر مقاومت را افزایش دهد.
مدیریت تلفیقی آفات و بیماریهای گندم
مدیریت تلفیقی یا IPM به این معناست که برای حفاظت از محصول فقط به سموم وابسته نباشیم.
در یک برنامه مدیریت تلفیقی میتوان از روشهای مختلف استفاده کرد:
استفاده از ارقام مقاوم
انتخاب رقم مناسب یکی از مهمترین روشهای پیشگیری از بسیاری از بیماریهاست.
FAO نیز استفاده از ارقام مقاوم را یکی از مؤثرترین ابزارهای مدیریت بیماریهای زنگ گندم معرفی میکند.
استفاده از بذر سالم
بذر سالم میتواند خطر انتقال بسیاری از بیماریهای مرتبط با بذر را کاهش دهد.
تناوب زراعی
تناوب مناسب میتواند در کاهش برخی آفات، بیماریها و علفهای هرز مؤثر باشد.
مدیریت بقایای گیاهی
بقایای آلوده بعضی بیماریها میتوانند منبع آلودگی فصل بعد باشند؛ بنابراین مدیریت صحیح آنها اهمیت دارد.
پایش مزرعه
بازدید منظم از مزرعه باعث میشود مشکلات قبل از گسترش شدید شناسایی شوند.
حفظ دشمنان طبیعی
حشرات مفید میتوانند در کنترل طبیعی برخی آفات مانند شتهها نقش داشته باشند.
مصرف هدفمند سموم
در صورت نیاز به مبارزه شیمیایی، انتخاب سم باید بر اساس عامل خسارت، محصول، مرحله رشد، ثبت سم و توصیه کارشناسی انجام شود.
آیا هر مشکل گندم نیاز به سمپاشی دارد؟
خیر.
گاهی علائمی مانند زردی برگ، ضعف بوته یا کاهش رشد ممکن است در اثر کمبود عناصر غذایی، شوری خاک، تنش آبی، مشکلات ریشه یا عوامل محیطی ایجاد شوند.
بنابراین تشخیص اشتباه میتواند باعث مصرف بیدلیل سم و افزایش هزینه تولید شود.
راهنمای شناسایی CIMMYT نیز بر تشخیص میدانی دقیق بیماریها، آفات و اختلالات گندم تأکید دارد و مجموعهای از علائم و تصاویر را برای افتراق عوامل مختلف ارائه میکند.
نکته مهم درباره انتخاب سموم گندم
انتخاب سم نباید فقط بر اساس نام تجاری انجام شود.
پیش از مصرف هر آفتکش باید موارد زیر بررسی شود:
- عامل خسارت بهدرستی شناسایی شده باشد.
- سم برای مصرف موردنظر در کشور و محصول مربوطه ثبت و مجاز باشد.
- دوز مصرف مطابق برچسب محصول باشد.
- مرحله رشد گندم و عامل خسارت در نظر گرفته شود.
- شرایط آبوهوایی هنگام سمپاشی مناسب باشد.
- از مصرف مکرر یک ماده مؤثره یا مکانیسم اثر خودداری شود.
- دوره کارنس و نکات ایمنی رعایت شود.
در مورد بیماریهای زنگ نیز پژوهشهای جدیدتر بر استفاده از ارقام مقاوم، پایش، تصمیمگیری مبتنی بر شرایط بیماری و استفاده هدفمند از قارچکشها بهعنوان اجزای مدیریت تلفیقی تأکید دارند.
جمعبندی
آفات، بیماریها و علفهای هرز از مهمترین عوامل محدودکننده تولید گندم هستند؛ اما سمپاشی همیشه اولین و بهترین راهحل نیست.
مدیریت موفق مزرعه از تشخیص صحیح شروع میشود.
اگر در مزرعه گندم با علائم غیرطبیعی مواجه شدید، ابتدا باید مشخص شود مشکل ناشی از چیست، چه میزان از مزرعه را درگیر کرده و آیا به سطحی رسیده است که کنترل اقتصادی لازم باشد یا خیر.
استفاده از بذر سالم، ارقام مناسب، تناوب زراعی، مدیریت بقایا، پایش مستمر، کنترل علفهای هرز و حفظ عوامل مفید در کنار مصرف هدفمند آفتکشها، میتواند به مدیریت پایدارتر مزرعه کمک کند.
در نهایت، هدف از مدیریت آفات و بیماریها فقط از بین بردن آفت نیست؛ هدف، حفظ عملکرد و کیفیت گندم با کمترین هزینه و کمترین اثر منفی بر محیطزیست است.
منابع
