کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: مرجان سعیدی نژاد 
گیاهان دارویی از دیرباز جایگاه مهمی در نظام کشاورزی و سلامت مردم ایران داشتهاند. یکی از ارزشمندترین آنها گاوزبان اروپایی است؛ گیاهی یکساله و چندمنظوره که نهتنها کاربرد دارویی دارد، بلکه در برخی کشورها به عنوان گیاه خوراکی و صنعتی نیز مصرف میشود. کیفیت طعم، خواص درمانی گسترده و سازگاری مطلوب با شرایط اقلیمی کشور باعث شده کشت این گیاه اهمیت روز افزونی پیدا کند. شناخت اصول زراعت گاوزبان، یکی از گامهای کلیدی برای توسعه تولید و افزایش بهرهوری مزارع گیاهان دارویی است.
شناخت گیاه گاوزبان اروپایی
گاوزبان اروپایی با نام علمی .Borago officinalis L از خانواده Boraginaceae، گیاهی علفی با ارتفاع ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر و دارای ریشه اصلی قوی و عمودی است. برگهای آن بزرگ، تخممرغیشکل، کرکدار و به رنگ سبز مایل به خاکستری هستند. گلها معمولاً آبی یا سفید و به شکل ستارهای دیده میشوند. میوه گیاه شامل چهار فندقه کوچک و سیاهرنگ است که وزن هزار دانه حدود 17–22 گرم میباشد. این ویژگیها بهترین روش برای تشخیص گاوزبان از سایر گیاهان همخانواده آن است.
مواد مؤثره و خواص دارویی
بخش های قابل استفاده گیاه شامل گل، برگ و سرشاخههای گلدار است. ترکیبات دارویی موجود در این گیاه عبارتاند از موسیلاژ، تانن، ساپونین، اسانس و آلکالوئیدهای پیرولیزیدین، ویتامین C و املاح معدنی مانند کلسیم، پتاسیم و منیزیم. دانه گاوزبان حاوی 28–38 درصد روغن است که یکی از غنیترین منابع گیاهی گامالینولئیک اسید(GLA) محسوب میشود. این ترکیب چربی برای بهبود فشار خون، سلامت قلب، کاهش التهاب، کنترل مشکلات پوستی و دیابت بسیار مفید است.
ویژگیهای اکولوژیک
گاوزبان گیاهی آفتاب دوست است و برای رشد مطلوب نیاز به حداقل شش ساعت نور مستقیم دارد. خاک مناسب برای این گیاه سبک، دارای زهکشی خوب و با اسیدیته خنثی (pH 6.5–7) است. دمای مطلوب برای جوانهزنی بذر بین 20 تا 25 درجه سانتیگراد و دمای رشد مناسب گیاه بین 28 تا 35 درجه سانتیگراد است. گاوزبان نسبتاً مقاوم به شوری است، اما در مرحله خشکی حساس میباشد و نیاز به مدیریت آب و تغذیه مناسب دارد.
اصول کاشت گاوزبان اروپایی
آمادهسازی زمین
در فصل پاییز، قبل از کاشت بذر، زمین باید شخم زده و کلوخههای بزرگ شکسته شود. سپس با دیسک تسطیح و بستر کاشت آماده میشود. برای افزایش حاصلخیزی، توصیه میشود به ازای هر هکتار حدود 70 تا 80 کیلوگرم نیتروژن، 65 تا 70 کیلوگرم اکسید فسفر و 60 تا 70 کیلوگرم اکسید پتاسیم به خاک افزوده شود. این کودها باید بهخوبی با خاک مخلوط شده و اجازه داده شود تا بهصورت یکنواخت در سطح زمین پخش شوند.
زمان و روش کاشت
بهترین زمان کاشت بذر گاوزبان اواخر اسفند تا اوایل فروردین است. عمق کاشت بذر حدود سه سانتیمتر است و فاصله ردیفها ۵۰ سانتیمتر و فاصله بین بوتهها روی ردیف ۳۰ سانتیمتر در نظر گرفته میشود. میزان بذر مورد نیاز برای کاشت در هکتار بین ۵ تا ۹ کیلوگرم است. تکثیر گیاه میتواند به دو روش انجام شود: کاشت مستقیم بذر در زمین اصلی یا انتقال نشا در مرحله ۶ برگی به زمین اصلی.
مرحله داشت گاوزبان اروپایی
آبیاری
در مناطق پر بارش، کشت گاوزبان میتواند بهصورت دیم انجام شود. در مناطق خشک، اولین آبیاری بلافاصله پس از کاشت انجام میشود و آبیاریهای منظم پس از سبز شدن گیاه ادامه مییابد. نیاز آبی گیاه در طول دوره رشد به شرایط اقلیمی و نوع خاک بستگی دارد و معمولاً بین ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ مترمکعب در هکتار است.
توصیههای تغذیهای
گیاه گاوزبان برای رشد به مقادیر متوسط عناصر غذایی نیاز دارد. توصیه میشود از کود دامی تازه استفاده نشود زیرا ممکن است موجب مسمومیت ریشه شود و بهتر است کود دامی کاملاً پوسیده از محصولات قبلی در اختیار گیاه قرار گیرد. کود نیتروژن باید در چند نوبت اعمال شود، ابتدا قبل از کاشت و سپس به صورت سرک پیش از گلدهی. همچنین قبل از آمادهسازی زمین و کاشت، انجام آزمون خاک برای تعیین میزان نیاز عناصر غذایی ضروری است.
مدیریت آفات و بیماریها
مهمترین آفت گاوزبان، کرم برگخوار (Spodoptera littoralis) است. برای کنترل آن، میتوان زنبورهای تریکوگراما را در مزرعه رهاسازی کرد تا تخمهای کرم را پارازیت کنند. همچنین ایجاد منابع غذایی برای جذب پرندگان و حشرات مفید در مزرعه، به کاهش جمعیت این آفت کمک میکند. استفاده از روغن نیم (چریش) نیز در هر مرحله از رشد برای نابودی کرمها مؤثر است.
یکی از بیماریهای قارچی رایج، سفیدک پودری (Oidium euonymi-Japonici) است که باعث کاهش عملکرد گیاه میشود. پیشگیری و کنترل این بیماری شامل اجتناب از خیس شدن برگها هنگام آبیاری، محلولپاشی گوگرد پنج در هزار، استفاده از محلول رقیق پروکسید هیدروژن و اسپری روغن نیم است.
مرحله برداشت گاوزبان اروپایی
برداشت گل
اولین برداشت گل گاوزبان از اواسط خرداد آغاز میشود و آخرین برداشت اوایل تیرماه انجام میشود. گلها پس از برداشت باید در محیط خشک و خنک و دور از نور مستقیم آفتاب نگهداری شوند تا کیفیت دارویی و خواص درمانی آن حفظ شود.
برداشت بذر
زمان برداشت بذر بین تیر تا اواسط مرداد است و بهترین زمان اواخر تیر قبل از ریزش دانهها میباشد. عملکرد دانه بین 100 تا 260 کیلوگرم در هکتار و عملکرد گل بین 100 تا 200 کیلوگرم در هکتار است. رطوبت مناسب دانه برای نگهداری بین ۱۱ تا ۱۲ درصد است. برداشت دانه میتواند به دو روش انجام شود: روش یکمرحلهای سریع اما با کیفیت کمتر و روش دو مرحلهای که کیفیت دانه و مواد مؤثره را حفظ میکند.
جمعبندی
گاوزبان اروپایی یکی از مهمترین گیاهان دارویی ایران است و به دلیل ارزش اقتصادی و خواص درمانی بالا، توسعه سطح زیر کشت آن اهمیت ویژهای دارد. رعایت اصول کاشت، داشت و برداشت، مدیریت صحیح کوددهی، کنترل دقیق آفات و بیماریها و انتخاب زمان مناسب برداشت، میتواند عملکرد اقتصادی و کیفیت دارویی محصول را به طور چشمگیری افزایش دهد. این گیاه پتانسیل بالایی برای گسترش در مناطق نیمهخشک ایران دارد و میتواند بخشی از راهکار توسعه پایدار گیاهان دارویی کشور باشد.
اگر علاقه مند به آشنایی با روش های کاشت، داشت و برداشت سایر گیاهان زراعی و باغی هستید به بخش راهنمای کاشت مراجعه کنید.
