کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: مرجان سعیدی نژاد 
سن گندم مهمترین آفت گندم و جو نه تنها در ایران، بلکه در آسیای مرکزی و غربی میباشد. این آفت در ایران پراکنش وسیعی دارد. زیست شناسی این آفت در تمام اقلیم ها مشابه است. سن های بالغ نسل جدید بعد از به پایان رساندن دوره تغذیه خود، در زمان برداشت گندم و یا پس از آن عموما به کوه های مجاور مزارع برای تابستان و زمستان گذرانی مهاجرت میکنند. در طول تابستان، پاییز و زمستان در زیر درختچه ها و یا بوته ها که به اندازه ی کافی سایه دارند، به صورت دیاپوز (توقف رشد و نمو) طی می نمایند. فاصله ای که سن های بالغ برای رسیدن به پناهگاه ها و از پنهاهگاه ها به محل رشد و ادامه نسل طی میکنند بستگی به محل و وضع جغرافیایی محیط دارد.
سن مادر پس از استقرار در مزرعه، به مدت یک تا دو هفته تغذیه کرده و پس از جفت گیری، تخم گذاری میکند. تخم ها به صورت دسته ای روی برگ، خوشه و حتی روی کلوخه ها گذاشته میشوند. میانگین تعداد تخم گذاشته شده توسط هر سن ماده 183 عدد گزارش شده است. پوره های سن، پس از حدود یک یا دو هفته از تخم، خارج و بدون تغذیه به حالت دسته جمعی در کنار دسته تخم ها مشاهده میشوند. تغذیه از سن دوم پورگی شروع میشود و با افزایش سن پورگی به میزان تغذیه افزوده میشود. سن گندم میتواند مراحل رشدی خود را با فنولوژی گیاه میزبان تطبیق دهد. بطوری که در زمان برداشت محصول، تغذیه حشره از گیاه کامل میشود و سنها با ذخیره کافی به پناهگاه تابستانه مهاجرت میکنند.
نحوه خسارت سن گندم
سن گندم به دو روش کمی و کیفی خسارت وارد میکند. خسارت کمی (کاهش عملکرد در واحد سطح) توسط حشرات کامل زمستان گذرانی که به مزرعه مهاجرت میکنند(سن مادر) اتفاق می افتد. سن مادر در بیشتر مواقع در زمان پنجه زنی وارد مزرعه میشود و با تغذیه از شیره ساقه و برگها و جوانه های مرکزی باعث ضعف بوته، پیچش، زردی و خشک شدن برگ و پژمردگی بوته میشود. تغذیه سن از خوشه های نورس باعث سفید شدن خوشه از محل نیش حشره تا انتهای آن میشود.
در خسارت کیفی، سن گندم همراه با بزاق خود آنزیم پروتئولیتیکی وارد گندم میکند که موجب تخریب پروتئین و شبکه گلوتنی گندم میشود. چنانچه بیش از 2 درصد دانه های گندم سن زده باشد، خمیری شل و بی قوام به دست می آید که مقاومت کمی در برابر مخلوط شدن دارد و به سختی قابل حمل و نقل است و نهایتاً نان حاصل، حجم کمتر و خواص حسی (بافت، رنگ، رایحه و مزه) ضعیف دارد و از نظر شکل غیر عادی است.
مدیریت مبارزه با سن گندم
1-پیش آگاهی: پیش بینی زمان ریزش اولیه سن مادر و استقرار 50 درصد از محل های زمستان گذرانی به مزارع باید کمینه و بیشینه دما را از دی ماه در نرم افزر اکسل وارد کرد.
نمونه برداری: از کادر (یک متر مربعی) یا تور حشره گیری برای نمونه برداری استفاده میشود. هر 5 تور معادل یک متر مربع در نظر گرفته میشود. محتویات 5 عدد تور یک طرفه به عنوان یک نمونه محسوب میشود. بهترین زمان تور زنی صبحها از ساعت 10 تا ظهر و بعد از ظهرها از ساعت 5 تا نزدیک غروب آفتاب است. برای تخمین جمعیت سن مادر در اوایل ریزش سن به مزراع، اگر ارتفاع بوته هاکوتاه باشد، باید فقط از روش کادر اندازی استفاده کرد.
نرم مبارزه با سن مادر
1-مزراع گندم آبی با پیش بینی عملکرد بیشتر از سه تن در هکتار: 4 عدد در متر مربع
2-مزراع گندم آبی با پیش بینی عملکرد کمتر از سه تن در هکتار: 3 عدد در متر مربع
3-در مزارع گندم دیم با پیش بینی عملکرد کمتر از دو تن در هکتار: 1 عدد در متر مربع
نرم مبارزه با پوره های سن
1-اگر میانگین تعداد پوره ها در مزارع گندم به مقادیر زیر رسید، کنترل آفت ضروری است:
2-مزراع گندم آبی با پیش بینی عملکرد بیشتر از سه تن در هکتار: 6 عدد در متر مربع
3-مزراع گندم آبی با پیش بینی عملکرد کمتر از سه تن در هکتار: 5 عدد در متر مربع
4-در مزارع گندم دیم با پیش بینی عملکرد بیشتر از دو تن در هکتار: 4 عدد در متر مربع
5-در مزارع گندم دیم با پیش بینی عملکرد کمتر از دو تن در هکتار: 3 عدد در متر مربع
توجه: هنگامی که بیشتر پوره ها در سنین 2 و 3 هستند، بهترین زمان مبارزه با آنهاست.
2-کنترل شیمیایی
با توجه به وضعیت رویشی گیاه و نوع سمپاش، ابتدا باید میزان آب مصرفی در هکتار را بدست آورد و پس از آن از حشره کش های توصیه شده استفاده کرد.
- فنیتروتیون امولسیون(EC 50%) : یک لیتر در هکتار
- دلتامترین امولسیون (EC 2.5%) : 180 میلیلیتر در هکتار
- دلتامترین سوسپانسیون(SC 2.5%) 180 میلی لیتر در هکتار
- دلتامترین امولسیون(EC10%) : 45 میلی لیتر در هکتار
3-حفاظت از مراتع و خودداری از کشت در راضی شیب دار
تخریب مراتع و توسعه دیم زارها از مهمترین دلایل گسترش مناطق انتشار و طغیان سن گندم در سالهای اخیر بوده است. احیای مراتع با جلوگیری از چرای بی رویه دام و جلوگیری از کشت گندم در مراتع و زمین های شیبدار و مراتع که دارای خاک فقیر هستند، توام با پدیده خشکسالی که در سالهای اخیر اتفاق افتاده، باعث شده رشد اولیه گندم ضعیف شود و کشاورزان مزرعه را در بسیاری از موارد به دلیل بازده کم رها کنند. این مزارع رها شده منبع مناسبی برای تغذیه تکمیلی پوره های سنین آخر و حشرات کامل نسل جدید عمل میکنند و سن گندم به اندازه کافی چربی ذخیره میکند و خود را برای زمستان آماده خواهد کرد. بنابراین لازم است از کاشت گندم در اراضی فقیر و مراتع شیب دار توسط کشاورزان جلوگیری شود.
4-افزایش تنوع ژنتیکی ارقام گندم
یکی از دلایل طغیان سن گندم، کشت ارقام حساس گندم در سطح وسیع است. کشت این ارقام باعث افزایش سطح سم پاشی علیه این آفت در مزارع گندم میشود. رقم فلات به عنوان رقم مقاوم و رقم قفقاز به عنوان رقم حساس گزارش شده است. گندوم دوروم کرخه و تریتیکاله با داشتن بالاترین تراکم حشرات کامل سنهای نسل جدید و درصد سن زدگی دانه به عنوان ارقام و ژنوتیپ های بسیار حساس به پوره های سن گندم معرفی شده اند. برای کاهش خسارت سن گندم پیشنهاد میشود ارقام مختلف با دامنه ای از تحمل به این آفت در مناطق آلوده کشت گردد تا از ایجاد خسارت بیشتر جلوگیری شود.
5- کنترل بیولوژیک سن گندم
سن گندم دشمنان طبیعی فراوانی دارد که در بین آنها زنبورهای پارازیتوئید تخم، مگسهای پارازیتوئید سن گندم و قارچهای بیماریزا مانند قارچ Beauveria basiana از نظر کاهش جمعیت این آفت اهمیت بیشتری دارند.
6- حفاظت و حمایت از دشمنان طبیعی سن گندم
نخستین گام در این راستا، کاهش تلفات آنها با حشره کش ها است. قطع سم پاشی بی رویه، انتخاب حشره کش مناسب، کاهش دز مصرفی حشره کش ها و تغییر زمان سمپاشی راهکارهایی مهم هستند. لازم است سمپاشی علیه سن مادر متوقف و مبارزه شیمیایی روی پوره ها متمرکز شود. قدم بعدی حفاظت از دشمنان طبیعی، ایجاد تنوع در اکوسیستم های زراعی از طریق ایجاد باغ یا کاشت درختانی مثل بید و بادام در کنار نهرهای حاشیه مزارع است.
