کیا سم کارخانه تولید کود کشاورزی | کود کشاورزی ، سم کشاورزی
نویسنده: مرجان سعیدی نژاد 
سفید بالک گلخانهای (Trialeurodes vaporariorum Westwood) یکی از مهمترین آفات گیاهی در ایران و جهان به شمار میرود و به طیف وسیعی از گیاهان، بهویژه محصولات گلخانهای، خسارات مستقیم و غیرمستقیم وارد میکند. سفیدبالک دامنه میزبانی گستردهای دارد بهگونهای که تاکنون از ۱۲۱ خانواده، ۴۶۹ جنس و ۸۵۹ گونه گیاهی به عنوان میزبان آن گزارش شده است.
مشخصات شکل شناسی آفت سفید بالک
ویژگیهای زیستی سفیدبالکها، از جمله قدرت تولیدمثل بالا، تعداد زیاد نسل در سال و چند میزبانه بودن، موجب افزایش توانایی این حشرات در ایجاد مقاومت نسبت به آفتکشها میشود. در نتیجه در صورت نبود مدیریت صحیح و بهموقع، این آفت میتواند مشکلات جدی در تولید محصولات سالم و دارای گواهی ایجاد کند.
سفیدبالکها حشراتی کوچک هستند که رنگ سفید افراد بالغ آنها ناشی از ترشحات مومی سفیدرنگی است که بلافاصله پس از خروج از پوسته شفیرگی ترشح میشود. هر دو جنس نر و ماده دارای دو جفت بال غشایی بوده و رگبندی بال در افراد ماده بسیار ساده است. در هنگام استراحت، بالها به صورت افقی نگه داشته میشوند.
حشرات ماده مجهز به تخم ریز بوده و نرها دارای یک جفت قلاب و یک استیله میانی در انتهای شکم هستند. قطعات دهانی این حشره از نوع زننده-مکنده میباشد. جفتگیری در این حشره بهطور مکرر انجام میشود، هرچند مادهها بدون جفتگیری نیز قادر به تخمریزی هستند. در قاعده تخم، پدیسل (ساقه) قرار دارد که وظیفه اتصال آن به گیاه میزبان را بر عهده دارد.
این مرحله تنها مرحله از چرخه زندگی حشره است که فاقد ترشحات مومی بوده و کاملاً شفاف و براق میباشد. حشرات بالغ معمولاً برای تخم ریزی برگهای جوان گیاه میزبان را ترجیح میدهند و سطوح زیرین و پرزدار این برگها محل مناسبی برای تخمگذاری محسوب میشود. تخمها معمولاً به صورت گروهی و حدود ۱۵ عدد در کنار یکدیگر قرار داده میشوند. هر حشره ماده در طول دوره زندگی خود بین ۸۵ تا ۳۱۹ عدد تخم میگذارد. دوره جنینی تخمها حدود ۱۰ تا ۱۲ روز به طول میانجامد.
علائم خسارت آفت سفید بالک
پورههای سفیدبالک با تغذیه از شیره گیاهی میزبان و تضعیف آن، موجب کاهش عملکرد و ایجاد خسارت مستقیم میشوند. در صورت افزایش شدید جمعیت این آفت، تغذیه مداوم از شیره گیاه میتواند بر فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه تأثیر منفی بگذارد. محلهای تغذیه روی برگها دچار رنگپریدگی شده و بهتدریج زرد میشوند و پیش از موعد میریزند. این آسیبها میتواند رشد میوه را مختل کرده و باعث کاهش عملکرد محصول شود.
همچنین ترشح عسلک و جذب گردو غبار، شرایط مناسبی را برای رشد قارچهای ساپروفیت فراهم میکند. کپکهای دودهای ایجادشده روی سطح برگها موجب کاهش فتوسنتز و تعرق گیاه میشوند. علاوه بر این، سفیدبالک ناقل بیش از نوزده عامل بیماریزای گیاهی است. تغذیه از شیره گیاه و ترشح عسلک توسط این آفت، موجب کاهش کیفیت ظاهری و بازارپسندی محصولات میشود.
زیست شناسی آفت سفید بالک
طول دوره زندگی سفیدبالک بسته به دما و نوع گیاه میزبان متفاوت است. محصولات گلخانهای بهعنوان بهترین زیستگاه این آفت، شرایط مناسبی را برای تکثیر سریع و تولید تا ۱۵ نسل در سال فراهم میکنند. مادهها کمتر از ۲۴ ساعت پس از ظهور قادر به جفتگیری بوده و تخمهای خود را به صورت دایرهای یا هلالی در سطح زیرین برگها قرار میدهند.
تخمها در ابتدا زرد کمرنگ بوده و نزدیک زمان تفریخ به رنگ خاکستری درمیآیند. پورههای تازه تفریخ شده که به «خزنده» معروف هستند، تنها مرحله نابالغ متحرک در چرخه زندگی این حشره محسوب میشوند. پورههای سن اول و دوم بیضیشکل، دارای پوسته صاف و زرد کمرنگ بوده و تشخیص آنها با چشم غیرمسلح دشوار است.
مرحله چهارم و نهایی رشد نابالغ، مرحله شفیرگی است که در آن چشمهای مرکب و سایر اندامهای بدن قابل مشاهده میباشند. با ایجاد شکاف T شکل در پوسته شفیره، حشرات کامل خارج شده و پس از چند ساعت قادر به پرواز میشوند. سفیدبالکها معمولاً پروازهای کوتاه بین بوتهها دارند و جابجایی در فواصل طولانی بیشتر بهوسیله باد انجام میگیرد.حشرات بالغ بلافاصله پس از ظهور، با استفاده از قطعات دهانی زننده-مکنده شروع به تغذیه از شیره گیاهی میکنند. این حشرات اغلب در قسمتهای بالایی بوته و در سطح زیرین برگهای جوان، محل تخمگذاری، مشاهده میشوند.
مدیریت تلفیقی آفت سفید بالک
مدیریت تلفیقی آفات (Integrated Pest Management) یا IPM، یک رویکرد اکولوژیکی در کنترل آفات است که در آن روشهای بیولوژیک، زراعی، فیزیکی و شیمیایی به صورت هماهنگ و هدفمند به کار گرفته میشوند تا هزینههای اقتصادی، خطرات بهداشتی و آسیبهای زیست محیطی به حداقل برسد. هدف اصلی این روش، کاهش مصرف حشرهکشها و کنترل جمعیت آفات در سطح قابل قبول، بدون ایجاد اثرات منفی بر محیط زیست است. در مدیریت تلفیقی، به جای حذف کامل آفات، تلاش میشود تعادل اکولوژیکی حفظ شود و خسارت اقتصادی کاهش یابد.
اجرای مدیریت تلفیقی بهصورت مشارکتی، موجب تقویت توان تصمیمگیری، افزایش روحیه همکاری، خوداتکایی و ارتقای مهارتهای کشاورزان میشود. همچنین این رویکرد باعث توسعه سازمانها و ساختارهای محلی به عنوان بخشهایی از جامعه مدنی شده و موجب توانمندسازی جوامع روستایی میگردد. در نتیجه، وابستگی کشاورزان به نهادههای دولتی و منابع غیرمحلی کاهش یافته و موقعیت اقتصادی و اجتماعی آنها بهبود مییابد.
1-ردیابی آفت در گلخانه
ردیابی آفت، پایه و اساس تمامی برنامههای مدیریت تلفیقی آفات است. شناخت دقیق وضعیت آفت، محل حضور آن، شدت و تراکم آلودگی و مرحله زندگی حشره، به تصمیمگیری صحیح در مدیریت گلخانه کمک میکند. پایش و ردیابی دقیق و مستمر جمعیت حشرات بالغ و مراحل نابالغ آفت باید در طول سال انجام شود و معمولاً بهصورت هفتگی، از طریق بررسی مستقیم بوتهها و استفاده از تلههای زرد رنگ، صورت میگیرد.
2-نصب کارت زرد
نصب کارتهای زرد یکی از ایمنترین و کم هزینهترین روشهای ردیابی و کاهش جمعیت آفات محسوب میشود. از این کارتها و نوارهای زرد میتوان برای ردیابی آفت به تعداد محدود (مثلاً یک عدد برای هر ۲۰ متر مربع) و برای شکار انبوه آفات در تعداد بیشتر (مثلاً یک عدد برای هر ۲۰ متر مربع) به ویژه در محیطهای بسته مانند گلخانهها استفاده کرد. کارتها باید در سطح بالایی بوتهها نصب شوند، زیرا بیشترین فعالیت پروازی حشرات بالغ در اطراف برگهای جوان بوتهها اتفاق میافتد؛ این محل، مناسبترین مکان برای تخمگذاری حشرات است. جذابیت تلههای زرد برای آفات با ارتفاع نصب کارتها و موقعیت بوتهها ارتباط مستقیم دارد.
3-کنترل مکانیکی
مهمترین روشهای کنترل مکانیکی سفیدبالکها در گلخانه عبارتند از:
- استفاده از توریهای استاندارد در ورودیها و دریچههای تهویه گلخانه بهعنوان مانع فیزیکی.
- جلوگیری از ورود نشاء و گیاهان آلوده به داخل گلخانه.
- کاشت ارقام مقاوم به سفیدبالک.
- پرهیز از استفاده از لباسهای زرد توسط کارگران، زیرا رنگ زرد حشرات را جذب و به سایر مناطق منتقل میکند.
- حذف علفهای هرز میزبان آفت در داخل و اطراف گلخانه، زیرا این علفها بهعنوان میزبان واسط در تکثیر سفیدبالک نقش دارند.
- رعایت اصول داشت، از جمله مصرف بهموقع و متعادل کودها.
- جمعآوری و از بین بردن بقایای گیاهی پس از برداشت محصول.
- کشت گیاهان تله (گیاهان جاذب سفیدبالک) مانند گوجهفرنگی در گلخانههای خیار .
- تهیه نشاء سالم و عاری از آلودگی در مکانهای ایزوله و تیمار آنها یک هفته قبل از انتقال به گلخانه با ایمیداکلوپراید یک در هزار از طریق آبیاری سینیها.
این اقدامات مکانیکی به کاهش جمعیت سفیدبالک و پیشگیری از انتشار آن در گلخانه کمک میکنند.
4-کنترل بیولوژیک
عوامل متعددی در تغییرات جمعیت سفیدبالک مؤثر هستند که در بین آنها دشمنان طبیعی نقش بسیار مهمی دارند. کنترل بیولوژیک این آفت با استفاده از زنبور پارازیتوئید Encarsia، کفشدوزکهای شکارگر، بالتوری سبز و همچنین قارچ Verticillium (مایکوتال) امکانپذیر است. این روشها با کاهش جمعیت آفت، به حفظ تعادل اکولوژیکی گلخانه و کاهش نیاز به سموم شیمیایی کمک میکنند.
5-کنترل شیمیایی
حشرهکشهای شیمیایی مجاز در فهرست سموم کشور، بهطور گسترده برای مدیریت سفیدبالک گلخانهای استفاده میشوند. با این حال، حشرهکشهای با طیف اثر وسیع میتوانند تأثیر منفی بر موجودات غیرهدف داشته و برنامههای کنترل بیولوژیک در گلخانهها را مختل کنند. همچنین باقیمانده این سموم بر روی محصولات گلخانهای نگرانیهای جدی برای سلامت مصرفکنندگان ایجاد میکند.
به دلیل نرخ بالای تولید مثل و رشد سریع سفیدبالک، این آفت توان بالقوهای برای مقاومت نسبت به انواع حشرهکشها دارد که کارایی روشهای شیمیایی را کاهش میدهد. به همین دلیل، در کشاورزی نوین به استفاده از آفتکشهای بیولوژیک و ترکیبات گیاهی توجه ویژه شده است. حشرهکشهای سازگار با محیط زیست، با منشأ بیولوژیک و گیاهی، به دلیل کارایی مناسب در کنترل آفت و ایمنی بالا برای کشاورزان و دشمنان طبیعی، میتوانند جایگزین مناسبی برای سموم شیمیایی باشند.
برای مطالعه بیشتر در خصوص سایر آفات و بیماری های گیاهان زراعی و باغی به بخش آفات و بیماری ها در وبلاگ مراجعه کنید.
